• Anasayfa  • Künye  • Kurumsal  • Reklam  • Üyelik  • Arşiv  • Site Haritası  RSS 
YAZARLAR  |  GÜNCEL  |  GÖRÜNTÜLÜ  |  ÖZEL  |  SOHBETLER  |  FİNANS  |  İHALELER  |  BORSALAR  |  RESMİ GAZETE

Türk siyasi tarihi çalkantılarla dolu

29 Ekim 2019 Salı 15:00
12
14
16
18

   ► Cumhuriyet’in ilanından bugüne kadar yaşanan tüm siyasi olaylar, günümüzün siyasetine, ekonomisine ve kültürüne yansıdı.

     29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Demokrasinin bir gereği olarak çok partili hayata geçişin öncülüğünü yapan Atatürk, 1923 yılında Cumhuriyet Halk Fırkası’nı kurdu. Sonrasında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Ancak çeşitli sorunlar nedeniyle iki parti de kısa sürede kapatıldı ve Atatürk’ün yaşadığı dönemde çok partili hayata geçiş sağlanamadı. Türkiye 1946 yılında çok partili sisteme geçiş yaptı. 1950’de iktidara gelen Demokrat Parti, 1960 Askeri Müdahalesi’ne kadar ülkeyi yönetti. 1960 darbesi sonrasında Türk Silahlı Kuvvetleri, belirli aralıklarla iç güvenliğin tehdit altında olduğu gerekçesiyle yönetime müdahale etti ya da el koydu.

Tek partili dönemden çok partili döneme geçiş yapıldı
     Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk siyasi partisi olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) 9 Eylül 1923’te Mustafa Kemal Atatürk tarafından kuruldu. Cumhuriyet Halk Fırkası’na karşı ilk muhalefet hareketi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası oldu. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Şeyh Said İsyanı’ndan sorumlu tutularak 5 Haziran 1925’te kapatıldı. Atatürk’ün ölümüne kadar Türkiye’de tek partili dönem devam etti.
     10 Kasım 1938’de Atatürk’ün ölümü üzerine İsmet İnönü cumhurbaşkanlığına ve CHP genel başkanlığına getirildi. II. Dünya Savaşı döneminde Türk yönetimi, sonuna kadar denge politikasını sürdürdü ve savaşa girmedi. Savaşın bitmesiyle Türkiye’de çok partili siyasal sistemi savunan bir anlayış oluştu. Demokrat Parti ve on üç partinin daha kurulduğu 1946 seçimini Cumhuriyet Halk Partisi kazandı.1950 genel seçimlerinden sonra CHP iktidarı DP’ye bıraktı. DP 1950-1954 yılları arasındaki iktidar döneminde liberalleşmede önemli adımlar atıldı. Ezanın Arapça okunması ve radyoda dini program yapılması yasağı kaldırıldı ve okullara din dersi kondu. DP’nin 1957-1960 yılları arasındaki son iktidar döneminde, iktidar ile muhalefetin yer yer sokağa taşan sert çatışmaları ile sürdü.

27 Mayıs 1960’ta TSK yönetime el koydu
     Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde bir grup subay, 1950 yılında iktidara gelen DP’nin ülkeyi gitgide bir baskı rejimine ve kardeş kavgasına götürdüğü gerekçelerini  ileri sürerek 27 Mayıs 1960’de yönetime el koydu. 37 subaydan oluşan Milli Birlik Komitesi bu harekat ile anayasa ve TBMM’yi feshetti, siyasi faaliyetleri askıya aldı, Cumhurbaşkanı Celâl Bayar, Başbakan Adnan Menderes başta olmak üzere birçok Demokrat Partiliyi tutuklattı. Emekli Orgeneral Cemal Gürsel Milli Birlik Komitesi’nin başına getirildi. Milli Birlik Komitesi’nin onayıyla Fatin Rüştü Zorlu, Hasan Polatkan ve Adnan Menderes idam edildi. DP, 29 Eylül 1960’ta kapatıldı.

12 Mart 1971’de hükümete muhtıra verildi
     9 Mart 1971’de subayların planladığı darbe teşebbüsü MİT tarafından ihbar edildikten 3 gün sonra 12 Mart’ta emir komuta zinciriyle hükümete muhtıra verildi. Muhtıranın altında Genelkurmay Başkanı ve 3 kuvvet komutanının da imzası vardı. Muhtıra, İnönü’nün parti genel sekreteri Bülent Ecevit’le anlaşmazlığa düşmesine ve Ecevit’e genel başkanlığa giden yolun açılmasına olanak verdi. 1960’ların ortalarından itibaren Türkiye’de başlayan öğrenci hareketlerinin en önemli önderlerinden ve Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu’nun kurucu ve yöneticilerinden Deniz Gezmiş, 6 Mayıs 1972’de idam edildi.
     14 Ekim 1973 tarihinde Ecevit’in başkanlığındaki CHP en fazla oyu almasına rağmen çoğunluğu kazanamadı. 26 Ocak 1974 tarihinde Milli Selamet Partisi ile kurduğu koalisyon hükümetinde ilk defa başbakanlık görevini aldı. 10 ay süren bu koalisyon hükümetinin tarihe geçen en önemli olayı Kıbrıs Harekatı oldu. TSK’nin müdahalesi sonucu Yunanistan’daki cunta idaresi ve Kıbrıs Nikos Sampson Hükümeti de yıkıldı. CHP ve MSP koalisyon hükümetinin dağılması üzerine Süleyman Demirel’in başbakan olarak görev yaptığı AP-MSP-MHP-CGP partilerinden oluşan ve daha sonra I. Milli Cephe Hükümeti olarak adlandırılacak olan koalisyon hükümeti kuruldu.

TSK 12 Eylül 1980’de yönetime üçüncü kez müdahale etti
     TSK 12 Eylül 1980’de yönetime üçüncü kez müdahale etti. Bu müdahale ile Süleyman Demirel başbakanlıktan alındı, TBMM lağvedildi, 1970 sonrasında değiştirilen 1960 Anayasası tamamen rafa kaldırıldı.
     7 Kasım 1982’de anayasa halkoyuna sunuldu ve yüzde 91,3 oyla kabul edildi. Aynı oylamayla Kenan Evren 7’nci cumhurbaşkanlığına seçildi.
     1983 ortalarında siyasi faaliyetler serbest bırakıldı. 6 Kasım 1983’te yapılan seçimlere ANAP, Halkçı Parti ve Milliyetçi Demokrasi Partisi katıldı. Seçim sonucunda ANAP tek başına iktidara geldi. 20 Mayıs 1983’te Turgut Özal yeni hükümeti kurdu.
     1983 yılında Demokrat Parti ve Adalet Partisi’nin devamı olarak kabul edilen Doğru Yol Partisi kuruldu. 1987 yılında siyasi yasakların kalkmasıyla Ecevit Demokratik Sol Parti’nin, Türkeş Milliyetçi Çalışma Partisi’nin, Demirel Doğru Yol Partisi’nin, Erbakan ise Refah Partisi’nin genel başkanları oldu. 1987 genel seçimlerinde, ANAP yüzde 36,31 oy aldı ve Özal tekrar çoğunluğu sağlayarak 46. dönem başbakanı oldu. Özal 9 Kasım 1989’da Kenan Evren’den boşalan cumhurbaşkanlığına seçildi. 20 Ekim 1991 seçimlerinde DYP en çok oyu alan parti oldu. Demirel DYP-SHP koalisyon hükümetini 20 Kasım 1991’de kurdu. 12 Eylül döneminde çıkartılmış olan kapatılan siyasi partilerin aynı adla tekrar açılmasını engelleyen yasa Haziran 1992’de kaldırıldı. 9 Eylül 1992’de CHP tekrar açıldı. 17 Nisan 1993’te Özal’ın vefat etmesi üzerine 16 Mayıs 1993’te Süleyman Demirel Cumhurbaşkanlığına seçildi. 9 Eylül 1995’teki kurultayda ise Deniz Baykal CHP genel başkanlığına geldi. 30 Ekim’de DYP ve CHP bir koalisyon hükümeti kurdu. 24 Aralık 1995’te yenilenen seçimlerin galibi Necmettin Erbakan’ın başında bulunduğu Refah Partisi oldu.

28 Şubat kararları Türk siyasi tarihinde iz bıraktı
     8 Şubat 1997 günü yapılan MGK Toplantısı’nda kökten dinci faaliyetlere ilişkin bir MİT raporu ele alındı. Bu rapordan yola çıkarak alınan kararlar için bir çeşit sivil muhtıra yorumu yapıldı.
     Türk siyaset tarihine 28 Şubat Kararları olarak geçen kararlar Türk siyasi tarihinde önemli değişikliklere neden oldu. MGK’nın 28 Şubat kararlarının ardından özellikle 18 Nisan 1999 seçimlerine kadar süren zaman diliminde 14 Ağustos 1997’de 8 yıllık kesintisiz eğitim kanunu TBMM’de kabul edildi. Bu kanunla İmam Hatip Liseleri dahil Meslek Liselerini ortaokul bölümleri kapatıldı.

2000’den günümüze seçimler
     2001 yılında, Fazilet Partisi’nin Anayasa Mahkemesi’nce kapatılmasının ardından gelenekçi olarak adlandırılan Milli Görüşçü kanat Saadet Partisi’ni, ılımlı olduğu öne sürülen yenilikçi kanat Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde AK Parti’yi kurdu. Ahmet Necdet Sezer’in görev süresinin 16 Mayıs 2007 tarihinde dolması üzerine yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, AKP yüzde 47 oran ile TBMM’de sandalye çoğunluğunu elde etti. TBMM’nin açılması ve başkanlık seçimlerini takiben cumhurbaşkanlığı seçim süreci başladı, AKP Abdullah Gül’ün adaylığının devam ettiğini açıkladı. CHP, AKP’nin cumhurbaşkanlığı seçimlerinde uzlaşma karşıtı tutumlarının devam ettiği gerekçesi ile oturumlara katılmayacaklarını açıkladı. MHP ise Kayseri milletvekili Sabahattin Çakmakoğlu’nun adaylığını, DSP ise bireysel başvuru yaparak aday olan Eskişehir milletvekili Tayfun İçli’nin adaylığı destekledi. 2011 seçimlerinde, AK Parti 3. kez iktidara geldi. 2014’te yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde CHP ve MHP Ekmeleddin İhsanoğlu’nu çatı aday olarak, HDP adayını Selahattin Demirtaş, AKP ise adayını Recep Tayyip Erdoğan olarak açıkladı. Erdoğan, Türkiye’nin 12. cumhurbaşkanı ve halk oyuyla seçilmiş ilk cumhurbaşkanı oldu. 7 Haziran 2015 tarihinde yapılan genel seçimlerde AK Parti yüzde 40,87 oy oranı ile birinci oldu ancak 13 seneden sonra ilk defa tek başına hükümet kurabilme gücünü kaybetti. Seçimde hiçbir partinin salt çoğunluğu bulunmaması üzerine koalisyon hükümeti için partiler arası görüşmeler yapıldı. Görüşmeler olumlu sonuçlanmadığı için erken seçim kararı alındı. 1 Kasım’da yapılan erken seçimde AKP yeniden tek başına iktidar oldu.

15 Temmuz, Cumhurbaşkanlığı sistemini doğurdu
     15 Temmuz 2016’da TSK bünyesinde kendilerini Yurtta Sulh Konseyi olarak tanımlayan bir grup asker tarafından askeri darbe teşebbüsü gerçekleştirildi. Darbe girişimi 16 Temmuz sabahı bastırıldı. Olaylar sonucunda 300’den fazla kişi hayatını kaybetti. MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, 15 Temmuz’daki askeri darbe girişimi sonrasında, AK Parti liderleri tarafından birçok kez dile getirilen başkanlık sistemine geçiş teklifini meclise getirmesi için hükümete çağrı yaptı ve süreçte iş birliği içinde olabileceklerini duyurdu. Kasım 2016’da sistemin ‘cumhurbaşkanlığı sistemi’ adıyla anılacağını duyuruldu. 16 Nisan 2017’de yapılan anayasa değişikliği referandumu yüzde 51,41 oy oranıyla halk tarafından kabul edildi. 24 Haziran 2018’de cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri yapıldı. Seçimlerde 16 Nisan referandumu ile kabul edilen anayasa değişiklikleriyle getirilen cumhurbaşkanlığı sistemine geçiş tamamlandı. Siyasi partilerin seçim ittifakı yapmalarına imkan tanıyan yasayla Türkiye’de ilk kez siyasi partiler ittifak kurarak seçime girdi. AKP, MHP ve BBP Cumhur İttifakı adı ile, CHP, İYİ Parti, SP ve DP ‘Millet İttifakı’ adı ile seçimlere katıldı. Erdoğan, ilk turda yeni hükümet sisteminin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Cumhur İttifakı da TBMM’de çoğunluğu elde etti.


+ Benzer Haberler
» “Sağlıklı bir gelecek ve yaşam için sorumluluk almak gerekir”
» “Doğal bir avcı türemezse palmiyeleri kaybedeceğiz”
» “Çevre mevzuatından muafiyet ile ‘kirletme hakkı’ getiriliyor”
» Müze ziyaretlerinden 40.1 milyon TL’lik gelir
» İEÜ mezunları çarpan etkisi yaratmaya başladı
» Çocuklar arkeolojik mirası deneyimleyecek
» “İlaç stratejik ürün olarak belirlenmeli”
» Meşe palamudunda kaynak çok, hammadde yok
» “Maxion İnci Jant Grubu yenilikte ve inovasyonda lider”
» Pamukta tek teselli teknoloji


ÇOK OKUNANLAR
bu hafta | bu ay
Foto/Video Galeri
  Ticaret 22.11.2019
  Ticaret 20.11.2019
  Ticaret 19.11.2019
  Ticaret 18.11.2019
  Ticaret 16.11.2019
  Ticaret 15.11.2019
Para Piyasaları
Hava Durumu
Takvim
Üye Giriş
E-Posta :
Şifre :
Beni Hatırla
     
      Üye Olmak İstiyorum
      Şifremi Unuttum
Bu sitenin tüm hakları saklıdır Ticaret Gazetesi    rt.moc.isetezagteracit @ ofni