Artan talep, yetersiz altyapı: Elektrik şebekeleri dönüm noktasında
Uluslararası Enerji Ajansı (UEA), önümüzdeki yıllarda elektrik talebindeki hızlı artışa dikkat çekerek, bu talebin karşılanabilmesi için küresel ölçekte şebeke yatırımlarının ciddi biçimde artırılması gerektiğini vurguladı. Ajans, 2030’a kadar dünya genelinde elektrik talebinin yıllık ortalama yüzde 3,5 oranında büyüyeceğini tahmin ediyor.
UEA’nın kendi internet sitesinden paylaştığı Elektrik 2026 Raporu’na göre “Elektrik Çağı” olarak tanımlanan bu dönemde elektriğe olan talebin, toplam enerji talebine kıyasla en az 2,5 kat daha hızlı artacağı ifade ediliyor. Özellikle sanayide elektrifikasyon, elektrikli araçların yaygınlaşması, klima kullanımı, veri merkezleri ve yapay zekâ uygulamaları bu yükselişin başlıca nedenleri arasında yer alıyor.
Gelişmekte olan ülkeler elektrik talebindeki büyümeyi sürüklemeye devam ederken, uzun süredir durağan seyreden gelişmiş ekonomilerde de yeniden artış eğilimi görülmeye başlandı. Bu artan ihtiyacın karşılanmasında yenilenebilir enerji kaynakları, nükleer enerji ve doğal gazdan üretimin belirleyici rol oynayacağı öngörülüyor.
Düşük emisyonlu kaynakların payı artıyor
UEA’ya göre, düşük karbonlu üretim kaynaklarının büyümesini sürdürmesiyle birlikte, 2030 itibarıyla yenilenebilir ve nükleer enerji küresel elektrik üretiminin yarısını karşılar hale gelecek. Günümüzde bu oran yaklaşık yüzde 42 seviyesinde. Ancak üretimdeki bu artış, mevcut elektrik şebekelerinin kapasite ve esneklik açısından yetersiz kalma riskini de beraberinde getiriyor. Hâlihazırda dünya genelinde yaklaşık 2 bin 500 gigavatlık yenilenebilir enerji, depolama ve veri merkezi projesi, şebeke bağlantısı beklediği için devreye alınamıyor.
Rapora göre, şebeke ölçekli batarya depolama sistemlerinin kurulumunda önemli bir artış yaşandı ve bu da kısa vadeli esneklik için önemli bir kaynak sağladı. Kaliforniya, Almanya, Teksas, Güney Avustralya ve Birleşik Krallık gibi pazarlarda son yıllarda şebeke ölçekli batarya kapasitesi kurulumunda güçlü bir büyüme görüldü.
Elektrik 2026 Raporu ayrıca, elektriğin uygun fiyatlı olmasının önemli ve giderek artan bir endişe kaynağı olmaya devam ettiğini belirtiyor. Birçok ülkede hane halkı elektrik fiyatları, 2019’dan bu yana gelirlerden daha hızlı arttı. Yüksek fiyatlar ayrıca sanayi ve işletmeler üzerinde de baskı oluşturuyor. Sonuç olarak, politika yapıcılar sadece ek yatırım değil, aynı zamanda talep, arz ve altyapı kullanımı da dahil olmak üzere enerji sisteminin tüm bölümlerinde daha fazla esneklik ve verimlilik sağlayan politikalar, piyasa tasarımları ve düzenlemelere odaklanıyor.
Rapora göre, yaşlanan altyapı, aşırı hava olayları, siber tehditler ve diğer ortaya çıkan güvenlik açıklarıyla ilişkili artan risklerle karşı karşıya kalan dünya genelindeki enerji sistemlerinin güvenliğini ve dayanıklılığını artırmak için daha fazla çaba gösterilmesi gerekiyor. Raporda, sistemlerin çalışma şeklinin modernleştirilmesinin yanı sıra kritik altyapının fiziksel korumasının güçlendirilmesinin bu tehditlerle mücadelede hayati önem taşıyacağı vurgulanıyor.
UEA Enerji Piyasaları ve Güvenliği Direktörü Keisuke Sadamori, artan elektrik talebinin güvenli ve kesintisiz biçimde karşılanabilmesi için 2030’a kadar şebeke yatırımlarının en az yüzde 50 oranında artırılması gerektiğini belirterek, sistem esnekliğinin artık kritik bir unsur haline geldiğine dikkat çekti.
