ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyon başlatmasının ardından geçen günlerde küresel piyasalar yeni bir fiyatlama dönemine girdi. Savaşın ilk bilançosu ise en net biçimde emtia piyasalarında ortaya çıktı. Enerji fiyatları sert yükselirken, tarımdan metallere kadar uzanan geniş bir ürün yelpazesinde tedarik zincirleri sarsıldı. Enerji fiyatlarının yarattığı maliyet baskısı ise emtia piyasalarında karmaşık bir tablo ortaya çıkardı. 28 Şubat’tan bu yana petrol fiyatları yüzde 28, Avrupa’da referans doğalgaz fiyatı olan TTF ise yaklaşık yüzde 30 yükseldi. Enerji maliyetlerindeki sıçrama sadece yakıt piyasalarını değil, gübre, plastik, gıda ve sanayi metalleri gibi birçok temel ürünün fiyatını da yukarı çekti.
Yağlı tohumlara talep arttı
Savaşın ilk günlerinde güvenli liman talebiyle yükselen değerli metaller, enerji maliyetlerinin tetiklediği enflasyon baskısıyla daha sonra geriledi. Altının ons fiyatı savaş öncesine göre yaklaşık yüzde 3, gümüş ise yüzde 8 değer kaybedip sırasıyla ons başına 5 bin 140 ve 86 dolar seviyesine indi. Enerji fiyatlarındaki yükseliş tarım piyasalarını da etkiledi. Alternatif enerji üretiminde kullanılan yağlı tohumlar değer kazandı. Vadeli işlemler piyasasında soya fasulyesinin fiyatı yaklaşık yüzde 4 artarak kile başına 12 dolar seviyesine yaklaştı. Palm yağı fiyatları ise ton başına 4 bin 500 ringitin üzerine çıktı. Enerjinin tarıma yansımasını şeker de hissetti. Özellikle en büyük üretici Brezilya başta olmak üzere, dünya genelindeki şeker fabrikalarının daha fazla şeker kamışını etanol üretimine yönlendirebileceği ve potansiyel olarak şeker üretimini sınırlayabileceği endişeleri vadeli işlemlerde fiyatları 28 Şubat’tan bu yana yüzde 3 yükseltip pounda başına 14 dolar 5 sent seviyesine getirdi.
Analistlere göre savaşın yarattığı en büyük risk, petrol fiyatlarından çok küresel tedarik zincirlerinde oluşan kırılma. Dünyada ticareti yapılan ürenin yaklaşık üçte biri normal koşullarda Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor. Sevkiyatlardaki aksamalar nedeniyle üre fiyatları savaşın başlamasından bu yana yüzde 35’e kadar yükseldi. Alüminyum fiyatları bölgeden yapılan sevkiyatların aksaması nedeniyle yaklaşık dört yılın en yüksek seviyesine yaklaştı ve ay başından bu yana yüzde 9 yükseldi. Uzmanlar, küresel alüminyum üretiminin yüzde 9’unu karşılayan Ortadoğu’nun üretiminde yaşanan duraksamanın sürmesi ve enerji fiyatlarındaki artışın Batı’daki üretimi baltalaması halinde fiyatların 4 bin doların üzerine tırmanma riski bulunduğu uyarısı yapıyor. Buna karşılık küresel ekonomik büyüme endişeleri bazı metallerde baskı yarattı. Bakır fiyatları Londra Metal Borsası’nda savaşın başında ton başına 13 bin 500 dolar seviyesindeyken 13 bin doların altına geriledi. ABD işlemlerinde ise pound başına fiyat 6 dolardan 5 bin 8 dolara düştü.
