SEREN KARAŞAHİN
Türkiye’nin 1 Nisan’da 5G’ye geçecek olması internet hızını saniyede megabitten gigabite ulaştıracak. 5G teknolojisinin ülkemizde kullanılması, sağlık sektörü ve robotik cerrahide dönüşüm sağlayacak bir gelişme olarak yorumlanıyor.
5G teknolojisiyle mobil internet hızı saniyede megabit seviyesinden gigabit noktasına ulaşacak ve mevcut hızlar en az 10 kat artacak. 5G hizmeti yalnızca telekomünikasyon ve haberleşme alanında hız getirmeyecek. Ulaşım, otomotiv, sağlık, sanayi, üretim, tarım ve eğlence sektörlerini etkilemesi beklenen 5G’nin, akıllı ulaşım sistemlerinden otonom sürüşlere, uzaktan sağlık uygulamalarından akıllı fabrikalara ve medya yayıncılığından tarımda kullanılan teknolojilere kadar birçok farklı alanda değişim yaşanmasına sebep olacağı öngörülüyor. 1 Nisan’da 81 ilde 5G hizmeti kademeli olarak başlayacak. İki yıl içinde ise Türkiye’nin her noktasına 5G hizmeti yayılacak.
Birçok farklı sektörü etkileyecek olan 5G hizmetinin hastanelerdeki dijital dönüşümü hızlandırması bekleniyor. Yeni teknolojik altyapının klinik süreçlerin yönetimi ve sağlık profesyonellerinin günlük çalışma pratiğinde değişiklikler oluşturacağı düşünülüyor. Dünyanın hızla gelişmesi ve yeni teknolojilerin kullanılmaya başlanması ile hayatın her alanında kolaylıklar başlarken bununla beraber etik ve hukuki durumlar da ortaya çıkıyor. Türkiye’de 5G’nin kullanılmaya başlanması ile sağlık alanında dönüşümler bekleniyor.
Öte yandan dünya çoktan 5G kullanmaya başladı. Çin’de hekimin ameliyat anında konsol üzerinden işlemi gerçekleştirmesi olarak bilinen robotik cerrahi ile uzaktan ameliyatı gerçekleştirilmişti. Türkiye’de de uygulamaları bulunan robotik cerrahide hasta ve hekim aynı alanda bulunurken hekimin konsol ve robotik kollarla hastaya müdahale etmesi sağlanıyor. Çin’de ise 2019 yılında 5 bin kilometre uzaktan bir hayvan 5G teknolojisiyle çalışan dünyanın ilk uzaktan cerrahi ekipmanı ile ameliyat edildi. Yıllar içerisinde bu teknolojinin kullanıldığı ameliyatların sayısı arttı.
Medicana International İzmir Hastanesi Genel Müdürü Dr. Öğretim Üyesi Remzi Karşı ve Medicana International İzmir Hastanesi Üroloji Uzmanı Prof. Dr. Özgür Çakmak, 5G’nin sağlık alanında klinik süreçlerde ve robotik cerrahide getireceği yenilikleri TİCARET Gazetesi’ne anlattı.
Kesintisiz veri akışı ile kapsamlı dönüşüm
Medicana International İzmir Hastanesi Genel Müdürü Dr. Öğretim Üyesi Remzi Karşı, 5G teknolojisinin hastanelerde yaygınlaşmasının klinik süreçlerin yönetiminde daha hızlı, entegre ve veri odaklı bir yapıyı mümkün kılacağını söyledi. Dr. Öğretim Üyesi Karşı, özellikle yüksek hız ve düşük gecikme avantajı sayesinde; hasta verilerinin anlık olarak işleneceğini, farklı sistemler arasında kesintisiz veri akışı sağlanarak karar destek mekanizmalarının daha etkin kullanımının söz konusu olacağını dile getirdi. 5G’nin kapsamlı bir dönüşüm sunacağını ifade eden Dr. Öğretim Üyesi Karşı, “5G, hastanelerde yalnızca teknolojik bir iyileşme değil; süreçlerin yeniden tanımlandığı, sağlık profesyonellerinin daha hızlı, daha erişilebilir ve daha koordineli çalıştığı bir dönüşüm sürecini beraberinde getirecektir” dedi.
Klinik süreçlerde koordinasyon
Sağlık profesyonellerinin hasta bilgilerine anında erişim sağlamasına olanak verecek 5G’nin ekip iletişimini güçlendireceğini ifade eden Dr. Öğretim Üyesi Karşı, “Klinik süreçler açısından bakıldığında; hasta kabulünden tanıya, tedaviden taburculuk sonrası takibe kadar tüm aşamaların daha koordineli ilerlediği bir yapı öne çıkacak. Görüntüleme, laboratuvar ve hasta izlem verilerinin eş zamanlı olarak değerlendirilebilmesi, hekimlerin daha hızlı ve bütüncül karar almasına katkı sağlayacak. Bu da özellikle yoğun ve kritik hasta gruplarında zaman yönetimini doğrudan iyileştiren bir unsur olacaktır. Hekimler ve sağlık çalışanları, hastaya ait verilere yalnızca belirli istasyonlardan değil, güvenli mobil cihazlar üzerinden de anlık erişim sağlayabilecek. Bu durum, sahada geçirilen zamanı daha verimli hale getirirken, ekipler arası iletişimi de güçlendirecektir” ifadelerini kullandı.
Dr. Öğretim Üyesi Karşı, yapay zekâ destekli karar sistemlerinin daha etkin kullanılabilmesi için gerekli veri akışını da 5G’nin desteklemesiyle klinik karar süreçlerinde ikinci bir kontrol mekanizmasının devreye girip hata payının azaltılmasını ve bakım kalitesinin artırılmasını sağlayacağını belirtti.
Uzaktan ameliyatlarda etik ve hukuki boyut vurgusu
5G teknolojisinin gecikmeyi azaltması ve kesintisiz bağlantı sağlamasının sınırları genişletebilecek bir altyapı sunduğunu söyleyen Dr. Öğretim Üyesi Karşı, “Düşük gecikme süresi ve yüksek veri aktarım kapasitesi sayesinde uzaktan cerrahi müdahaleler teknik olarak mümkün hale gelebilir. Ancak burada çok net bir şekilde altını çizmek gerekir ki, uzaktan ameliyat konusu yalnızca teknolojik bir mesele değil; aynı zamanda hasta güvenliği, etik sorumluluk ve hukuki boyutları olan son derece hassas bir alandır” dedi.
Bağlantının süreklilik arz etmesinin kritik bir risk başlığı olduğunu ifade eden Dr. Öğretim Üyesi Karşı, cerrahi sırasında yaşanabilecek çok kısa süreli bir bağlantı kesintisi ya da gecikmenin telafisi zor sonuçlar doğurabileceğini dile getirdi. Olası teknik arızalar veya sistem hatasında anlık müdahalenin önemli olduğunu ve cerrahın fiziksel olarak ameliyathanede bulunmadığı bir senaryoda herhangi bir komplikasyona nasıl müdahale edileceğinin protokol gerektirdiğini söyleyen Dr. Öğretim Üyesi Karşı, “5G altyapısı ne kadar güçlü olursa olsun, sağlık hizmetinde “kesintisiz ve garantili bağlantı” standardının nasıl sağlanacağı en önemli tartışma konularından biridir” ifadelerini kullandı.
Uzaktan yapılacak cerrahi işlemlerde hukuki ve etik boyutun kritik olduğunu ifade eden Dr. Öğretim Üyesi Karşı, yakın vadede robotik cerrahinin daha çok mevcut yapı içerisinde gelişmeye devam edeceğini söyledi. Dr. Öğretim Üyesi Karşı, “5G’nin katkısı ise öncelikle ameliyathane içi veri akışının hızlanması, farklı ekiplerin anlık konsültasyon yapabilmesi ve eğitim süreçlerinin güçlenmesi gibi alanlarda daha güvenli ve uygulanabilir bir değer yaratacaktır” dedi.
Mevcut sistemlerin sınırları genişleyecek
Üroloji Uzmanı Prof. Dr. Özgür Çakmak ise şehirler ve ülkeler arası telecerrahiye geçiş ile uzman cerrahların farklı coğrafyalardaki hastalara müdahale edebilmesi, ulaşımı zor bölgelerde ileri cerrahi hizmetlerin sunulabilmesi, uluslararası iş birliklerinin artması gibi önemli kazanımların mümkün olacağını söyledi. Robotik cerrahinin günümüzde ileri seviyelere ulaştığını ifade eden Prof. Dr. Çakmak, “5G teknolojisi robotik cerrahiyi tamamen yeni bir noktaya taşımaktan ziyade, mevcut sistemlerin sınırlarını genişleterek uzaktan ameliyat, gerçek zamanlı cerrahi destek ve global cerrahi erişim gibi alanları daha güvenli ve uygulanabilir hale getirecektir. Ancak bu dönüşümün yaygınlaşabilmesi için gecikme sürelerinin stabil şekilde düşük tutulması, bağlantı güvenliği ve sistem sürekliliği gibi kritik unsurların da eksiksiz şekilde sağlanması gerekmektedir” diye konuştu.
