Salçalık domateste 2026 hasadı üretici açısından düşük fiyat ve yüksek maliyet baskısıyla başladı
SEDA GÖK
Türkiye’nin önemli üretim merkezlerinde hasat hızlanırken, serbest piyasada kilogram fiyatının 4,5 TL’ye kadar gerilemesi üreticinin maliyet hesabını karşılamıyor.
Sezon başında kilogram başına 6 TL fiyat beklentisi bulunan üreticinin, toplama ve nakliye giderleri sonrasında eline yaklaşık 3 TL kaldığı belirtiliyor.
İzmir’in Torbalı, Tire ve Menemen ilçelerinde başlayan hasat Bursa Karacabey’de de devam ediyor. Piyasaya çıkan ürün miktarının artmasıyla birlikte fiyat baskısının daha da artacağı öngörülüyor.
Karacabey’de salçalık domates üretiminin yaklaşık 90-95 bin dekar alanda yapıldığı, Güney Marmara genelinde ise ekim alanının yaklaşık 140 bin dekar olduğu belirtiliyor. Dekar başına ortalama verimin ise 10 ton seviyesinde olduğu ifade ediliyor.
Maliyet 5 TL’yi aşıyor
Salçalık domateste üreticinin fiyat beklentisi ile mevcut alım fiyatı arasındaki fark, maliyetlerdeki yükselişle birlikte daha kritik hale geldi. Karacabey’de yılın ilk döneminde yapılan hesaplamalarda dekar başına üretim maliyeti yaklaşık 50 bin TL olarak öngörülmüştü. Dekardan 10 ton ürün alınması halinde yalnızca tarla üretiminin kilogram maliyeti yaklaşık 5 TL seviyesine ulaşıyor.
Ürünün tarladan çıkarılması da üreticinin maliyetini artırıyor. Üretici, toplama giderinin kilogram başına yaklaşık 1 TL, nakliye giderinin ise mesafeye bağlı olarak 30-40 kuruş olduğu belirtiliyor. Böylece serbest piyasada 4,5 TL/kg seviyesindeki satış fiyatı, söz konusu giderler sonrasında üreticinin elinde yaklaşık 3 TL/kg bırakıyor.
Bu tablo, üreticinin sezon başındaki 6 TL/kg beklentisiyle mevcut fiyat arasındaki farkın yalnızca 1,5 TL olmadığını, hasat ve taşıma giderleri eklendiğinde gelir kaybının çok daha fazla büyüdüğünü ortaya koyuyor.
Sözleşmeli üretimde fiyat 5,30 TL
Sanayi tipi domateste sözleşmeli üretim fiyatları ise serbest piyasanın üzerinde bulunuyor. TAT Gıda, 2026 sezonunda Karacabey ve Mustafakemalpaşa bölgeleri için 4,80 Brix domatesin kilogram fiyatını 5,30 TL, Brix değeri belirtilmeyen domatesin fiyatını ise 5,10 TL/kg olarak belirledi. Açıklanan fiyatlar fabrika teslim brüt fiyatları olarak duyuruldu.
Buna karşın üretici açısından 5,10-5,30 TL/kg seviyesindeki sözleşmeli fiyat da artan üretim giderleri karşısında yeterli görülmüyor. Çünkü yaklaşık 50 bin TL/dekar maliyet ve dekardan 10 ton verim varsayımıyla yalnızca üretim maliyeti kilogram başına yaklaşık 5 TL’ye ulaşıyor. Toplama ve nakliye giderleri eklendiğinde kilogram başına 5,30 TL’lik fiyatın üretici üzerindeki maliyet baskısını ortadan kaldırmadığı görülüyor.
Fiyat makası üreticiyi zorluyor
Salçalık domateste üreticinin tarlada karşılaştığı fiyat ile ürünün sonraki aşamalardaki değeri arasındaki fark da dikkat çekiyor. Serbest piyasada 4,5 TL/kg seviyesine kadar gerileyen ürünün pazarda 10-15 TL/kg bandında fiyatlandığı belirtiliyor. 18-20 kilogramlık kasalarda ise yaklaşık 250 TL seviyesinde fiyatlar görülüyor.
Hasat arttıkça risk büyüyor
Salçalık domateste fiyat sorununun bir diğer boyutunu da hasat döneminde arzın kısa sürede yoğunlaşması oluşturuyor. İzmir’de başlayan hasadın ardından Manisa ve Bursa’da da üretimin devreye girmesiyle fabrikaların alım kapasitesi ve piyasaya çıkan ürün miktarı daha fazla önem kazanıyor.
Üretici açısından ürünün tarlada beklemesi de ayrı bir risk yaratıyor. Hasat edilen domatesin kısa sürede işlenmesi gerektiğinden, fabrikaların alım programındaki gecikmeler veya kapasite sorunları ürün kaybına yol açabiliyor. Bu nedenle salçalık domateste fiyat kadar alım miktarı ve zamanlaması da sezonun belirleyici unsurları arasında bulunuyor.
Üretim planlaması yeniden gündemde
Salçalık domateste bu sezon ortaya çıkan tablo, tarımsal üretimde maliyet ile satış fiyatı arasındaki dengenin önemini yeniden ortaya koydu. Üreticinin 6 TL/kg beklentisine karşılık serbest piyasada 4,5 TL/kg seviyesine gerileyen fiyat, yaklaşık 5 TL/kg düzeyindeki üretim maliyetiyle karşılaştırıldığında mevcut yapının sürdürülebilirliğini tartışmaya açıyor.
Sözleşmeli üretimde 5,10-5,30 TL/kg seviyesindeki alım fiyatları da toplama ve nakliye giderleri hesaba katıldığında üreticinin gelirini sınırlıyor. Serbest piyasada ise 4,5 TL/kg fiyat üzerinden üreticinin elinde yaklaşık 3 TL/kg kalması, fiyat baskısının boyutunu gösteriyor.
