Orta Doğu çatışmaları sebebiyle küresel büyüme COVİD-19’dan bu yana en düşük seviyeye indi. Dünya Bankası, durumdan etkilenen ülkelere 15 ay içerisinde 100 milyar dolara kadar yardım sağlamaya hazır olduğunu açıkladı
Dünya Bankası’nın son Küresel Ekonomik Beklentiler raporuna göre, Orta Doğu’daki çatışmanın, yüksek enerji fiyatları, daha yüksek enflasyon ve artan borçlanma maliyetleri nedeniyle küresel büyümeyi COVID-19 pandemisinin başlangıcından bu yana en düşük seviyeye indirmesi bekleniyor.
Ülke ekonomilerinin üçte ikisi küçülecek
Küresel büyümenin 2025’teki yüzde 2,9’dan 2026’da yüzde 2,5’e düşmesi öngörülüyor. Ekonomilerin üçte ikisi için tahminler bu yılın ocak ayına göre aşağı yönlü revize edildi. Küresel büyümenin 2027’de yüzde 2,8’e yükselmesi beklenirken, 2010’lu yıllardaki ortalamanın 0,4 puan altında kalacağı tahmin edildi.
Gelişmekte olan ekonomilerdeki zayıf büyüme, gelişmiş ekonomi gelir seviyelerine doğru ilerlemeyi durdurdu. Rapora göre, Çin ve Hindistan dışındaki gelişmekte olan ekonomiler, 2028 yılına kadar, gelişmiş ekonomilerle aralarındaki kişi başına gelir farkını kapatma konusunda neredeyse on yıldır hiçbir ilerleme kaydedememiş olacak.
Hürmüz Boğazı enerji piyasalarını sarstı
Rapora göre, Hürmüz Boğazı’nın kapanması enerji piyasalarını ciddi şekilde aksattı ve Brent ham petrol fiyatlarının 2026’da varil başına ortalama 94 dolar olması bekleniyor. Bu da temmuz ayında en kötü aksaklıkların azalması varsayımıyla 2025 seviyelerinin yüzde 36 üzerinde. Gübre fiyatlarının bu yıl önemli ölçüde artması ve bunun da gıda fiyatlarını etkilemesi bekleniyor. Bu baskılar birlikte küresel enflasyonu yukarı çekiyor ve enflasyonun bu yıl yüzde 4’e yükselmesi, 2025’teki yüzde 3,3’lük seviyeden önemli ölçüde artması öngörülüyor ancak aşağı yönlü risklerin de önemli olduğu belirtiliyor. Enerji arzındaki aksaklıkların şu anda varsayılandan daha şiddetli olması ve önemli finansal baskılarla birlikte görülmesi durumunda, küresel büyüme 2026’da sadece yüzde 1,3’e düşebilir ve enflasyon yüzde 4,4’e yükselebilir.
Gelişmekte olan ekonomilerdeki büyümenin bu yıl, 2025’teki yüzde 4,4 seviyesinden pandemi sonrası en düşük seviye olan yüzde 3,6’ya düşmesi ve ardından 2027’de yüzde 4,2’ye toparlanması bekleniyor. Büyümelerinin 2025’teki yüzde 3,9’dan 2026’da sıfıra düşmesiyle en büyük darbeyi, çatışmadan doğrudan etkilenen Körfez ekonomileri alması bekleniyor. Rapor, bu ülkelerde büyümenin toparlanacağını öngörüyor. Ticaretin toparlanması ve yeniden inşa harcamalarının başlamasıyla birlikte ekonomilerde bu oran 2027-2028’de yaklaşık yüzde 5’e ulaşacak.
Destekler 100 milyar dolara çıkabilir
Dünya Bankası’nın yaptığı açıklamada Orta Doğu’daki çatışmaya yanıt olarak, 25 milyar dolar değerinde önceden ayarlanmış finansman da dahil olmak üzere, mevcut araçlarla acil olarak 50-60 milyar dolarlık bir kaynak sağlandığı ifade edildi. Yapılan açıklamada çatışma ve bu durumun ekonomik etkilerinin devam etmesi halinde Dünya Bankası’nın desteğini 15 ay içinde 80-100 milyar dolara çıkarabileceği belirtildi.
En güçlü büyüme beklentisi Güney Asya’da
Rapora göre Güney Asya’nın 2026’da tüm bölgeler arasında en güçlü büyümeyi görmesi bekleniyor, ancak büyümenin bile 2025’teki yüzde 7’den 2026’da yüzde 6,3’e kadar önemli bir yavaşlama kaydedeceği belirtiliyor. Gübre arzı kıtlığı ve fiyat artışlarından kaynaklanan yüksek gıda fiyatları da dahil olmak üzere en büyük baskılar enflasyondan geliyor. Sahra Altı Afrika’nın büyümesi de yavaşlıyor.
Avrupa ve Orta Asya için beklenti 2026’da yavaşlama ve 2027’de büyüme odaklı
Doğu Asya ve Pasifik’te büyümenin 2026’da yüzde 4,2’ye düşmesi, ardından 2027’de yüzde 4,4’e yükselmesi bekleniyor. Avrupa ve Orta Asya için ise büyümenin 2026’da yüzde 2,1’e yavaşlaması, 2027’de ise yüzde 2,3’e ulaşması tahmin ediliyor. Latin Amerika ve Karayipler için ise beklenti, 2026’da yüzde 2,2’ye yavaşlaması ve 2027’de yüzde 2,5’e yükselmesi olarak açıklandı. Orta Doğu, Kuzey Afrika, Afganistan ve Pakistan’da ise büyümenin 2026’da yüzde 1,6’ya düşeceği ve 2027’de yüzde 5’e toparlanacağı bekleniyor. Güney Asya’da da büyümenin 2026’da yüzde 6,3’e düşeceği ve 2027’de yüzde 6,9’a yükseleceği tahmin ediliyor. Sahra Altı Afrika’da büyümenin 2026’da yüzde 4’e düşmesi ve 2027’de yüzde 4,4’e yükselmesi bekleniyor.
Baskılar derinleşirse finansman artacak
Gelişmekte olan ülkelerin son on yılda bir dizi zorlukla karşı karşıya kaldığını ifade eden Dünya Bankası Grubu Başkanı Ajay Banga, “Etki ülkeye göre farklılık gösteriyor ancak temel test aynı; bugün insanları korumak ve istikrarı sağlamak, yarın ise büyüme ve istihdamdan vazgeçmemek. Mevcut şoka yanıt olarak, şu anda ihtiyaç duyulan yerlere likidite sağlıyoruz ve baskılar derinleşirse ek finansman, garantiler ve özel sektör çözümleriyle hazırız” dedi. Banga, görevleri olarak ülkelerin gemiyi istikrara kavuşturmasına, reformları devam ettirmesine ve diğer taraftan daha güçlü bir şekilde çıkmasına yardımcı olmak olduğunu dile getirdi.
Köse: Kriz, fırsatı da getiriyor
Dünya Bankası Grubu Baş Ekonomist Yardımcısı ve Beklentiler Grubu Direktörü Ayhan Köse, “Çatışma küresel aktiviteyi olumsuz etkiliyor ancak her kriz aynı zamanda bir fırsatı da beraberinde getiriyor. Politika çerçevelerini güçlendirmek, altyapıya yatırım yapmak, iş olanaklarını kolaylaştıran reformları hızlandırmak ve geniş ölçekte istihdam yaratılmasını desteklemek için özel sermayeyi harekete geçirmek için kullanılmalıdır” dedi.
