SEDA GÖK
Türkiye’nin kültürel mirasını koruyarak gelecek kuşaklara aktarmak ve bu değerleri kültür turizmine kazandırmak amacıyla yürütülen yatırımlar, Kültür ve Turizm Bakanlığının 2027 bütçe dönemindeki öncelikli çalışma alanları arasında yer alıyor. Arkeolojik kazıların yaygınlaştırılması, tarihî yapıların restorasyonu, müzelerin modernize edilmesi ve kültürel alanların ziyaretçi altyapısının geliştirilmesi yeni dönemin temel başlıklarını oluşturuyor.
Cumhuriyet tarihinin en büyük arkeolojik seferberliği olarak başlatılan Geleceğe Miras Projesi kapsamında 2026 yılında 67 ilde 261 kazı alanında çalışma yürütüldü. Yabancı heyetler tarafından gerçekleştirilen 29 kazı da 12 aylık kazı programına alınarak her birine Türk koordinatör kazı başkanı atandı. 2026 yılı sonunda kazı ve araştırma çalışmalarının yıllık sayısının 800’e ulaşması, 2027 yılında ise 820’ye çıkarılması hedefleniyor.
Kazılarda 820 hedefi
Geleceğe Miras Projesi kapsamında 2024-2026 döneminde yürütülen kazı çalışmalarıyla 3 bin 500’ün üzerinde uzman ve 6 bin 500’den fazla çalışan istihdam edildi. Bu çalışmalar sonucunda 32 binden fazla arkeolojik buluntu gün yüzüne çıkarılırken elde edilen bilimsel verilerin kayıt altına alınması ve bilim dünyasına kazandırılması amacıyla iki yılda toplam 944 bilimsel yayının hazırlanmasına ve yayımlanmasına katkı sağlandı.
Proje kapsamında restorasyon, ziyaretçi karşılama merkezi, çevre düzenleme ve üst örtü yatırımları da sürdürülüyor. 2024-2025 döneminde toplam 46 proje işi tamamlanırken 2026 yılında Çatalhöyük Güney Korugan Yapısı ve Efes Yedi Uyuyanlar Üst Örtü Projeleri bitirildi. Lyrbe Antik Kenti yapıları, Side Anıtsal Çeşmesi ve Bizans Hamamı ile Kütahya Aizonai Zeus Tapınağı’nın restorasyon projeleri de tamamlanan çalışmalar arasında yer aldı.
Kissebükü, Heraion-Teikos ve Soğanlı Aziz Georgios Kilisesi ziyaretçi karşılama merkezi ve çevre düzenleme projeleri ile Afrodisias müze proje çalışmaları da tamamlandı. İzmir Bergama’da müze projesi ile Afrodisias, Ankara Gordion Örenyeri, Manisa Sardes Rafineri ve Kilise, Şanlıurfa Karahantepe ve Kahramanmaraş Germanicia Antik Kenti’nde ziyaretçi karşılama merkezi ve çevre düzenleme proje çalışmaları ise devam ediyor.
Bakanlığa bağlı müze ve ören yerleri ile tahsisli tescilli kültür varlıklarının korunması kapsamında 2026 yılında 20 proje yapımı ve 59 uygulama olmak üzere toplam 79 iş tamamlandı. 69 proje ve 95 uygulama olmak üzere toplam 164 işin ise devam ettiği bildirildi.
Haydarpaşa ve Sirkeci kültür adası olacak
İstanbul’un tarihî hafızasında önemli yere sahip Haydarpaşa ve Sirkeci gar sahaları, kültür ve sanat yatırımlarıyla yeniden işlevlendirilecek. Bakanlık, 15 Ağustos 2024 tarihinde imzalanan protokol kapsamında yürüttüğü çalışmalarda tarihî yapıların özgün kimliklerini korumayı ve uluslararası restorasyon ilkelerini esas alıyor.
Haydarpaşa’da demiryolu taşımacılığının sürdürülmesi ve tescilli yapıların aslına uygun restore edilmesi planlanıyor. Alanın Anadolu Yakası’nın ilk arkeoloji müzesi, arkeopark, performans sanatları merkezi, kütüphane, tematik müze, sergi salonları ve sanat-tasarım atölyeleriyle bir kültür adasına dönüştürülmesi hedefleniyor. Bakanlık, Haydarpaşa’daki çalışmaların ilk etabını 2027 yılı içerisinde tamamlayarak vatandaşlarla buluşturmayı planlıyor.
Sirkeci Garı’nda ise tarihî yapıların ve alanın özgün dokusunun korunması öncelikli olacak. Garın ulaşım işlevi sürdürülürken Göç Müzesi, tematik müze, sergi alanları ve kültür-sanat mekânlarının oluşturulmasıyla Sirkeci’nin yeniden kültürel hayatın önemli merkezlerinden biri haline getirilmesi amaçlanıyor.
Antalya Müzesi 2027’de açılacak
Müzecilik yatırımlarının önemli ayaklarından biri de Antalya Müzesi’nin yenilenmesi olacak. Çağdaş müzecilik anlayışıyla yeniden düzenlenen müzenin 2027 yılında ziyarete açılması planlanıyor. Projeyle müzenin kapalı alanı mevcut kullanım alanının iki katına, sergi alanları ise yaklaşık üç katına çıkarılacak. Böylece depolarda bekleyen eserlerin büyük bölümünün sergilenmesi mümkün olacak.
2026 yılı itibarıyla Bakanlığa bağlı 222 müze ve 149 düzenlenmiş ören yeri hizmet veriyor. Bakanlık denetiminde faaliyet gösteren özel müze sayısı 459’a ulaşırken bu müzelerde kayıtlı eser sayısı 319 bin 856 olarak belirlendi. Ekim 2026 sonu itibarıyla Bakanlığa bağlı müze ve ören yerlerini 28,5 milyon kişi ziyaret etti. Gece müzeciliği kapsamındaki müze ve ören yerlerini ziyaret edenlerin sayısı ise 1,3 milyonu aştı. Geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 35 artış kaydedildi.
UNESCO Dünya Mirası çalışmaları da yeni dönemde devam edecek. Türkiye’nin Dünya Mirası Listesi’nde 22 varlığı bulunurken Geçici Liste’deki varlık sayısı ODTÜ Kampüsü’nün eklenmesiyle 80’e yükseldi. Midyat ve çevresindeki Tur Abdin bölgesinin Geç Antik ve Orta Çağ dönemi kilise ve manastırlarını kapsayan adaylık dosyası Dünya Miras Merkezine iletildi. Dosyanın değerlendirmesinin 2027 yılında yapılması bekleniyor.
Ayrıca UNESCO Dünya Miras Komitesi’nin 49’uncu oturumu, 27 Haziran-7 Temmuz 2027 tarihleri arasında Türkiye’nin dönem başkanlığında İstanbul’da gerçekleştirilecek.
Vakıf eserlerinde restorasyon hedefi 203
Kültürel miras yatırımlarının bir diğer ayağını vakıf eserlerinin korunması oluşturuyor. 2026 yılının ilk sekiz ayında 147 eserin onarım ve restorasyonu tamamlanırken yıl sonuna kadar bu sayının 203’e çıkarılması hedefleniyor. Son iki yılda Edirne Selimiye Camii, Kahramanmaraş Ulu Camii, Nuruosmaniye Külliyesi, Malatya Yeni Camii, Niğde Sungurbey Camii ve Gaziantep Zincirli Bedesten’in de aralarında bulunduğu 275 vakıf kültür varlığı onarım ve restorasyon çalışmalarıyla ihya edildi. Ayasofya-i Kebir Camii’nde tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmaları sürdürülürken yurt dışına yasa dışı yollarla çıkarılan kültür varlıklarının iadesi için yürütülen çalışmalar da devam ediyor. 2026 yılında yurt dışından 126 kültür varlığı Türkiye’ye getirilirken 2002-2026 döneminde ülkeye kazandırılan toplam eser sayısı 13 bin 574’e yükseldi. Dünya genelindeki müzayede ve galeri internet sitelerinde satışa sunulan, Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarılmış olabilecek eserlerin tespit edilmesi ve arşivlenmesi için de yazılım sistemi devreye alındı.
