Bilhassa 20.Asır itibarı ile şekillendirilen (edilgen fiil kullanıyoruz çünkü kendiliğinden oluşmuyor) Küresel bazlı sosyal, ekonomik, siyasi sürece bakıldığında görünen, 19.Asırda artık kıvamı şahikasında olan devr-i müstemleke (kolonizasyon) nerelere bağlanacak derken, buharlı sanayinin Avrupa’daki içselliklerin(1830-1848) yeni kıtaya(Amerika) göçlere ve liberalizme, devrimlerin de Petersburg’a sevkiyata ve sosyalizme kaydırılması meselesidir. Batıda ‘serbest pazar’, Demirperde’de ‘devlet’ olmak üzere her ikisi de farklı görünen kapitalizmdi.
Sonrası sistemik olarak konjonktürel kullanışlılık açısından dekor değişti. Küresel kurgu Birleşmiş Milletler ile sembolleşti. Ulus devlet formatı ile bir eyyam(soğuk savaş süreci);”ideolojik araç”, ondan beklenenleri yerine getirecek olan müteahhit, “finans” ve seyredenler “insanlık” olarak açıldı. Sonrası Duvar yıkıldı, Neoliberal politikalara evrilerek Küreselleşme devam etti.
Lakin bir sıkıntı hali var süregelen; Savaşlar büyük, sıralı; haklı haksız, suçlu suçsuz; kaybeden kalan kaldı hani diyeceksiniz bir zaman ‘nüfus artışı’ hatta ‘doğum kontrolü’ konuşulur oldu. Sayısalı geçtik insanoğlu çoğaldıkça mantıken huzursuzluk artar dediler. Geçmişte de vardı, yine var.
Sıkıntı ekonomik terimler ile ilgili kavramlar olarak isimlendirildi, para(petro-dolar-yerel) sınırsız basıldı, enflasyon ile tanışıldı, sıkıntı yine var. Şimdilerde dijitalleşme, enerji, çip, robot, yapay zeka diyorlar; fosil yakıt, çevre, yeşil, karbon ayakizi diyorlar yine sıkıntı. Değişen birşey yok.
Tek kutupludan çok kutupluya süpergüçten ortaboy ve diğerlerine hasılı gücü gücüne yetene.
Vaziyet ortada ‘evlere şenlik’: anlaşılmazlık, dengesizlik, belirsizlik, güvensizlik.
Böyle zamanlarda ‘kaybedecek şeyleri olmayandan korkacaksın’ derler. Süper güçler kaybedebileceklerinin kaygısına düşerler. Bu kez sahnede olmanın öncekilerde olduğu gibi kıdemlilik ya da hiyerarşik niteliklerin sırayı savmaktan öteye farklı riskleri barındırdığı görülebilir.
Süper güçler; nüfus yapıları, geniş yüzölçümleri, enerji, doğal kaynakları, ekonomik, askeri kapasiteleri ile çok kutupluluğun başat denge unsurları olmaya adaydırlar.
Denge unsuru olmanın öncelikle kendi bünyeleri dahilinde mevcut yapısal özellikleri itibarıyla yumuşak karın teşkil edebilen farklı risklerin ortak parantezi ise ‘demografileridir’. Formel ve informel yapısaldır. Federal, üniter, özerk, eyalet, birlik vb idari kavramlar ile sadece tanımlanmıştır. Birleşik Devletler, Çin Halk Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Hindistan, Avrupa Birliği hem de bilhakkın bu parantezin içinde yer alır.
Kronik sıkıntı için söylenebilecek bir şey var ise sıkıntının kaynağı olan gelişmişliğin tüketim, büyüme, kişi başı milli gelir, gayri safi yurt içi hasıla gibi ölçeklerden farklı bir anlayışa dayanıyor olmamasından, bir ihtimal değerin, değişimin, varlık anlayışının sahip olmak değil onun yerine yetkin olmak gibi küresel uzlaşı zeminine varılması açgözlülüğünden olsa gerektir.
