Ağustos ayına girdik. Dolayısı ile bitki çoğaltılması için en uygun ayın içinde olduğumuzu unutmayalım. Her Ağustos ayında, çelik alma ile ilgili yazılar yazdık; diğer taraftan daldırma ile ya da dalında köklendirme ile ilgili pek de yazmadık galiba.
Dalında köklendirme için, bazen İngilizceden tercüme ile hava katmanlama (air layering) deniyor. Bunun ne kadar Türkçe mantığı ile bağdaşır bilemiyorum. Madem dalında köklendirmeden konuşmaya başladık buradan konuyu derinleştirelim. Dalında köklendirme özellikle bazı ev bitkilerinde de çok rahat uygulanabilir.
Dalında köklendirme deyince bunları da bir kaç kısma ayırabiliriz. Daldırma: Bu yöntemde bitki dalı rahatça eğilip bükülüyor ise, bir dalı uç kısmı dışarıda kalacak şekilde toprağa daldırabilirsiniz. Tek dalı daldırma durumunda üzüm, yasemin, ispirya, mavi yasemin (Plumbago), Japon ayvası, rododendron, mimoza, defne, filbaharı gibi bitkiler 1 ya da 2 senede kök veriyor. Bu yöntemi üzüm, mor salkım, ahududu gibi sarmaşıklar belli yerlerde toprağa bir daldırıp, bir çıkarıp yılan gibi tekrar daldırılabilir. Tam bir yılan gibi ama en sonunda en uç noktası toprak dışında kalmalı.
Yemiş ağaçlarında ise tepecik içinde köklendirme yöntemi denenebilir. Elma, armut gibi sert dallı ağaçlarda köklendirme için dalı toprağa doğru eğmek yerine, toprağı dala yaklaştırmak daha akıllıca olacak. Bunun için kış vakti genç bir ağacı aşı üzerinden 10 ya da 15 cm’den kesmek gerekir.
İlkbaharda yeni filizlenme başlayınca bunların 10 cm’ye kadar kadar uzaması beklenir. Yeteri uzunluğa ulaşınca, filizler açık kalacak şekilde yarı, yarıya kum ve toprak karışımı ile tepecik haline gelecek şekilde üstleri kapatılır. Bir yıl sonra bu tepecik açılarak kök vermiş dallar anaç bitkiden ayrılarak başka yerlere dikilebilirler.
Bizim burada asıl dikkatinizi çekmek istediğimiz yöntem havada köklendirme. Söz konusu yöntem, leylak, aralia, akçaağaç, fikus (Ficus benjamina) ve aynı aileden incir, zakkum, devetabanı, cadı fındığı, drasena, Çin gülü bu yöntemle rahatça köklendirilebilir. Şimdi bakalım nasıl bir kurgu oluşturacağız?
Havada köklendirme ilkbahardan yaz sonuna kadar rahatça yapılabilir. Zaten yaptığımız bu yöntemde ana bitkiye zarar gelmez. En önce sağlıklı bir dal seçelim. Dal aşağı yukarı 30 cm. uzunlukta olmalıdır.
Köklendirme yapacağımız dal bölümündeki aşağı yukarı 10 ya da 12 adet yaprağı koparalım. Bu bölgede 4 ya da 5 cm. boyunda bir kısmını bir çakı ya da bağ bıçağı ile yeşil kısım ortaya çıkana kadar her yönden kazıyın. Böylece kök oluşumu kolaylaşacaktır. Ayrıca aynı boyda yüzeyel bir bilezik çıkarma da denenebilir.
Hemen arkasından yaraladığınız ya da bilezik çıkardığınız yerin altına ve üstüne şeker kağıdı gibi naylon torba ile kapatarak içini funda toprağı ve yosun karışımı ile doldurabilirsiniz. Yosun nemin uzun süre kaybolmamasını sağlayacaktır. Üst tarafı kapatmadan önce bu karışımı iyice nemlendirmeniz yerinde olacaktır. Toprak ve yosun karışımını şeffaf naylon ile kapatmamız şu açıdan faydalı olacaktır: Bir kaç hafta sonra köklenme başlayınca bunu rahatlıkla görebiliriz.
Çıkan kökler, çepeçevre naylon torbayı doldurduklarında yavru bitkiyi ana bitkiden ayırma vakti geldi demektir. Artık keskin bir bahçe makası ile naylon torbanın 1 ya da 2 cm. altından keserek, geçirgen toprakla doldurulmuş uygun büyüklükteki bir saksıya dikilebilir. Yalnız yeni bitkimizi bolca sulamayı unutmayalım. Burada iki önemli nokta, yukarıda konu edinen tüm yöntemlerde bilezik çıkarma ya da yaralama yapılmalıdır.
Bazı bahçıvanlar bu yaraladığımız bölgeye köklendirme hormonu sürmenizi öneriyorlar. Bizce her zamanki gibi biraz tarçın tozu sürmek yeterli olacaktır. Diğer taraftan bütün yöntemlerde dal uçları toprak yığınları dışında bulunmalıdır.
Yukarıda sözü edilen yaralama ya da bilezik çıkarma işlemi sırasında, fikus ya da incir ağaçlarından beyaz yapışkan bir öz suyu aktığını unutmayalım. Havada dalında köklendirme yöntemini anlatabilmek için bir şeyler çizdik. İsterseniz bir göz atarsınız.
2 hafta önce Fransa’nın Bretagne bölgesine gittiğimizi söylemiştik. Oradan bir “Tetrapanax” yaprağını sizin için fotoğrafladık. Karışımızın 22 cm. olduğunu söyleyelim. Tayvan florasının bir bitkisi olan Tetrapanax yaprakları daha da büyüyebiliyor. Son fotoğraf ise Vecdi Türk’ün bamya çiçeği. Bamya’nın Latince adı mı dediniz? Abelmoschus esculentus.
Keyifli Bahçeler…
