Ünlü yazar Necati Cumalı, rahmetli kayınvalidem Esengül Hanım’ın ailesi gibi Selanik’ten mübadil olarak ailesiyle Urla’da iskan edilmiştir. Ben kendisiyle hayatta iken İstanbul’da tanıştım. Etiler’de bir bankada sık karşılaşırdık. Romanları Cumhuriyet gazetesinin Cumhuriyet Kitapları yayınları arasında basılıyordu. Bazılarının editöryal çalışmalarına katkılarım oldu. Benim için onurdu.
Urla’nın eniştesi olmak da bir yerde Necati Cumalı ile “hemşehri” olmaktı. Cumalı, yaşadığı coğrafyayı, muhiti yazdı. Susuz Yaz, Zeliş ve diğer kitaplarını keşke Urla’da, Yarımada’da yaşayanlar okusa… Okumazlarsa büyük eksikliktir. Bu bölgedeki Türkçe, Edebiyat-Kompozisyon öğretmenleri de öğrencilerine Cumalı’nın eserlerini ödev olarak verebilirler. Ay Büyürken Uyuyamam gibi öyküleri sinemaya da uyarlandı. Balıkçıları da yazdı. Deryadır kitapları Cumalı’nın.
Cumalı, şimdi Urla’da geçenlerde restore de edilen “Necati Cumalı Anı ve Kültür Evi”nde yaşıyor. Urla’ya tur düzenleyenler acaba burasını gezdiriyor mu turisitlere? Ya da İstanbul’dan, Ankara’dan, Manisa’dan gelenler Zafer Caddesi’ni (Bu caddenin adı ‘sanat sokağı’ dene dene unutturulacak neredeyse!) görmeden Cumalı’nın evini görüyorlar mı? Urla’nın yöneticileri bu konuda çaba harcıyor mu? (Urla’nın bir dijital guıde’ı olsa keşke içinde “Necati Cumalı Anı ve Kültür Evi”nin de olduğu)
Bu arada, 2014’ten itibaren konulan “Necati Cumalı Edebiyat Ödülü”nün kayyım döneminde kaldırıldığını duydum. Şimdiki Başkan Selçuk Balkan’ın konuya duyarlılık gösterip yine her yıl farklı bir dalda (roman, öykü, şiir, oyun, tez vb.) yarışmayı sürdürüp ödülleri devam ettirmesinin Urla’nın kültürel hayatına değer katacağına inanıyorum. Ödül ilk yıl 2014’te şiir dalında verilmiş; “Unutacak Kimse Yok” adlı dosyası ile Onur Aykıl ödle layık görülürken sinema sanatçısı Fikret Hakan’a da “Eski Biri” dosyası dolayısıyla Jüri özel Ödülü takdim edilmiş.
Necati Cumalı Kimdir?
13 Ocak 1921’de Manastır-Cuma kazasında doğdu. Ailesi 1923’te mübadelede Urla’ya iskan edildi. Yani Cuma’da doğdu, çok küçükken iki üç yaşındayken Urla’lı oldu.
1938’de İzmir Atatürk Lisesi’nden sonra A.Ü. Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. İlk şiirini 1939’da Urla Halkevi dergisi Ocak’ta müstear isimle yayınladı. 1940’da Varlık’ta yine müstear isimle şiiriyle gözüktü. 1957’ye kadar Urla ve İzmir’de avukat ve memur olarak çalıştı. Bu süre zarfında Güzel Aydınlık (1951-Şiir), İmbatla Gelen (1955-Şiir), Güneş Çizgisi (1955-Şiir) ve Yalnız Kadın adlı öykü kitapları yayınlandı. 1956’ya kadar şiir, öykü ve roman çalışmalarını sürdürürken Ege yöresindeki kaaba ve kırsal kesim sorunlarını işledi. Urla ve çevresindeki gözlemleri, meslek hayatındaki izlenimleri eserlerine yön verdi.
1956’da İzmir’de Ara Tiyatro’yu kurdu ve yönetti. 1957’de Değişik Gözle adlı kitabıyla Sait Faik Hikaye Armağanı’nı kazandı. O yıl avukatlığı bırakıp Paris’e gitti ve 1957-59 arasında Türkiye’nin Paris Büyükelçiliği Basın Ateşeliği’nde çalıştı. O yıllarda Aşk Duvarı ve Zorla İspanyol gibi eserlerini kaleme aldı. 1959’da yurda dönerek kendisini edebiyata adadı ve bu barada 1959-1963 arasında İstanbul Radyosu’nda redaktörlük yaptı. İlk romanı Tütün Zamanı’nı 1959’da tefrika edildi.
1960’ta Hariciyeci Berin Hanım ile evlendi. 1963-1965 arasında eşinin görevi nedeniyle Tel-Aviv ve Paris’e yaşadı. Makedonya 1900 ile 1970’te ikinci kez Sait Faik ödülünü, Yağmurlu Deniz ile 1969 TDK ödülünü, Dün Neredeydiniz oyunuyla Kültür Bakanlığı 1981 Tiyatro Ödülü’nü, Tufandan Önce ile 1984 Yeditepe Şiir Armağanı’nı; Viran Dağlar ile 1995 Orhan Kemal Roman Roman Armağanı, Yunus Nadi Roman Ödülü ve Ömer Asım Aksoy Ödülü’nü kazandı. 2000’de Tiyatro Yazarları Derneği’nce Onur Ödülü’ne layık görüldü.
Cumalı, 10 Ocak 2001’de İstanbul’da yaşama veda etti ve Zincirlikuyu Mezarlığı’nda toprağa verildi. Vefatı sonrasında 2001 yılında PEN Yazarlar Derneği Şiir Büyük Ödülü’ne değer bulundu.
Eserleri
Cumalı 1951’den iki binlere kadar yarım yüzyıla yıla yakın sürede öykü, şiir, roman, deneme ve oyun alanında dokuz öykü, on altı şiir, altı roman, altı deneme ve on beş oyun kitabına imza atan üretken bir yazar ve şairdi.
Eserlerinden bazıları şöyle:
Öykü: Susuz yaz (1962, filme de alındı ve Almanya’da Altın Ayı’yın kazandı), Ay Büyürken Uyuyamam (1969, sinemaya da uyarlandı), Revizyonist (1979).
Şiir: Harbe Gidenin Şarkıları, Güzel Aydınlık, Başaklar Gebe, Ceylan Ağıdı, Aşklar ve Yalnızlıklar, Yarasın Beyler.
Roman: Tütün Zamanı (1959, 1971’de Zeliş adıyla yeniden yayınlandı), Yağmurlar ve Topraklar (1973), Acı Tütün (1974), Aşk da Gezer (1975), Üç Minik Serçem (1990), Viran Dağlar (1994).
Deneme: Niçin Aşk? (1971), Senin İçin Ey Demokrasi (1976), Etiler Mektubu (1982), Niçin Af? (1989), Şiddet Ruhu (1998), Ulus Olmak (1995).
Oyun: Boş Beşik (1949), Mine (1959), Nalınlar (1962), Yaralı Geyik (1981), Dün Neredeydiniz (1983),Vatan Diye Diye (1990), Devetabanı (1992).
Cumalı’yı 25. ölüm yıldönümü vesilesiyle hatırlatmak istedim bu yazı ile ve debiyata, tiyatroya kattıkları için teşekkür etmek…
