Kaynak Belirsiz

Burada küresel ekonomi için, teknolojinin geliştiği süreçte klasik ekonomik anlayış ve kapitalist yaklaşımların sürdürülebilirliğe duyulan ilgi zemininde sosyal krizleri tartışmayı önemli bir eşiğe taşıyoruz.

Hatta görüldüğü üzere, neoliberalizm sonrasına ilişkin arayışlarda yalnızca servetin bölüşümünü konuşmak artık yeterli değil. Çünkü küresel ekonomide büyüyen finansal büyüklük, her zaman yeni bir üretim veya toplumsal refah artışını ifade etmiyor. Bunun önemli bir bölümü, giderek genişleyen borç ilişkilerinden, finansal varlıklardan ve gelecekte elde edilmesi beklenen gelirlerin bugünden finansallaştırılmasından kaynaklanıyor.

Dolayısıyla üç soruyu birlikte ele almak gerekiyor:
Küresel ölçekte büyüyen finansal kaynaklar gerçekte nereden geliyor?
İklim teknolojileri, robotik, yapay zekâ ve uzay ekonomisi gibi devasa yatırım alanlarını kimler finanse ediyor, borç riskini kimler üstleniyor?
Bu yatırımların getirileri kime kalıyor, borçların ve olası kayıpların yükünü kim taşıyor?

Bu sorular, bizi klasik gelir dağılımı tartışmasının ötesine, küresel finansın mülkiyeti, kaynak yaratma biçimi ve yatırım kararlarının denetimi meselesine götürüyor. Öncelikli bir tespit; finansal büyüklüğün toplumsal servet ile aynı şey olmadığıdır. Bir tahvil, yatırımcı için varlık, borçlanan şirket veya devlet için yükümlülüktür. Dolayısıyla finansal varlıkların büyümesi, aynı ölçüde yeni üretim kapasitesi veya toplumsal zenginlik yaratıldığı anlamına gelmez.

Yapay zeka çağında belirleyici nokta, teknolojik gelişmenin muhtemel yarattığı refah hangi kesimlere yazılacaktır. Tom Piketty’nin “Katılımcı Sosyalizm” önerileri, servetin yeniden dağıtılması, çalışanların şirket yönetimlerine katılması ve ekonomik iktidarın paylaşılması üzerine eğilir.

Senatör Bernie Sanders, Zohran Mamdani gibi isimlerin de yakın durduğu “Demokratik Sosyalistler” stratejilerini, Siddique’nin açıkladığı evrensel ve kapsamlı sağlık hizmetlerine erişim, iklim kriziyle mücadele kapsamında Yeşil Yeni Anlaşma öncelikleriyle açıklarken, Gazze’deki insanlık dramına şahit olan Amerikan halkının değiştiğini ve Komünizmden de korkmadığını vurguluyor.

Daron Acemoğlu, yapay zekanın insan emeğinin yerini alacak biçimde geliştirilmesinin ücret ve emeğin gelirden aldığı payı azaltabileceğini savunur. Bu yüzden teknolojinin, çalışanların becerilerini geliştiren, yeni işler yaratan ve demokratik denetime açık bir yönde ilerlemesi öneriliyor.
Temel eleştirisi, son yıllarda uygulanan liberal ekonomik düzenin büyüme üretmesine rağmen bunun toplumun bütün kesimlerine eşit biçimde yansımadığı görüşüne dayanıyor. Teknolojik gelişmeler ve özellikle yapay zeka da bu sorunu çözmek yerine, gerekli önlemler alınmadığı takdirde gelir dağılımındaki eşitsizliği arttırabilecek bir unsur olarak görülüyor.

IMF’nin Eylül 2025 tarihli değerlendirmesine göre, 2024 sonunda küresel kamu ve özel sektör borçlarının toplamı 251 trilyon dolara ulaşmıştı. GSYH’ye oranı da yüzde 235’in üzerindeydi.

Bu büyüklüğün arkasında yalnızca devletlerin borçlanması yok. Şirketler, bankalar, hane halkları ve finans kuruluşları da küresel borç zincirinin parçalarıdır.

Demir Uzun

Diğer Yazarlar