SEDA GÖK
DİSK/Genel-İş Araştırma Dairesi’nin (emar) hazırladığı 2026 yılı raporu, genel işler işkolundaki istihdamın yapısını ve çalışma koşullarını ortaya koydu. Rapora göre özel sektör ve konut hizmetlerinde çalışanların yüzde 42,3’ü kayıt dışı istihdam edilirken kadın işçilerde bu oran yüzde 80,6’ya ulaşıyor. İşkolundaki çalışanların yüzde 41,6’sı haftada 45 saatin üzerinde çalışırken, kayıt dışı istihdam da hesaba katıldığında fiili sendikalaşma oranı yüzde 43,5’e geriliyor.
DİSK/Genel-İş Araştırma Dairesi (emar), “Genel İşler İşkolunda İstihdamın Görünümü (2026)” raporunu yayımladı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, TÜİK ve Strateji ve Bütçe Başkanlığı verilerinden yararlanılarak hazırlanan rapor; işkolundaki istihdamın dağılımı, kayıt dışılık, çalışma süreleri, kadın istihdamı ve sendikalaşma oranlarına ilişkin dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.
Rapora göre genel işler işkolunda kayıtlı 1 milyon 61 bin 665 işçi bulunuyor. Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın 2026 yılı ikinci çeyrek verilerine göre belediyeler ve bağlı kuruluşlarında, belediye şirketleri dahil, 724 bin 41 işçi çalışıyor. Bu sayı, işkolundaki kayıtlı işçi sayısının yüzde 68,2’sine karşılık geliyor. Belediye işçilerinin yaklaşık yüzde 96’sı ise belediye iktisadi teşebbüslerinde (BİT) istihdam ediliyor.
Raporun öne çıkan bulgularından biri, özel sektör ve konut hizmetlerinde çalışan işçilerin kayıt dışı istihdam oranı oldu. TÜİK’in 2025 yılı verilerine göre işkoluyla ilişkili faaliyetlerde genel kayıt dışı istihdam oranı yüzde 18,9 olarak hesaplanırken, belediye işçilerinin sosyal güvenlik kapsamında olduğu varsayımıyla özel sektör ve konut hizmetlerinde çalışanlara yönelik yapılan hesaplamada bu oran yüzde 42,3’e yükseliyor. Buna göre söz konusu alanlarda çalışan her 10 işçiden yaklaşık 4’ü sosyal güvenlik güvencesinden yoksun.
Cinsiyete göre dağılımda ise kadınlar açısından daha çarpıcı bir tablo ortaya çıkıyor. TÜİK verilerinde sosyal güvenlik kaydı olmadan çalışma oranı erkeklerde yüzde 9,6, kadınlarda yüzde 36 olarak hesaplanıyor. Belediye işçilerinin kayıtlı olduğu varsayımıyla yapılan hesaplamada özel sektör ve konut hizmetlerinde erkeklerin tahmini kayıt dışılık oranı yüzde 21,5, kadınlarınki ise yüzde 80,6’ya çıkıyor. Böylece bu alanlarda çalışan kadın işçilerin yaklaşık beşte dördünün kayıt dışı çalıştığı görülüyor.
İşçilerin yüzde 41,6’sı 45 saatin üzerinde çalışıyor
Çalışma sürelerine ilişkin veriler de işkolundaki yoğun iş yükünü ortaya koyuyor. TÜİK’in 2025 yılı Hanehalkı İşgücü Araştırması verilerine göre genel işler işkoluyla ilişkili faaliyetlerde haftalık ortalama olağan çalışma süresi 43,2 saat. Erkeklerde 46 saate yükselen bu süre, kadınlarda 38 saat olarak hesaplanıyor.
İşçilerin yüzde 41,6’sı haftada 45 saatin üzerinde çalışıyor. Bu oran erkeklerde yüzde 47,6, kadınlarda yüzde 30,7 seviyesinde bulunuyor. Yarı zamanlı çalışma oranı ise genel toplamda yüzde 13,6. Erkeklerde yüzde 7,5 olan bu oran kadınlarda yüzde 24,9’a yükseliyor.
Raporda kadınların mesleki dağılımına ilişkin veriler de yer aldı. Buna göre kadın işçilerin yüzde 45,6’sı nitelik gerektirmeyen işlerde, yüzde 42,5’i ise hizmet ve satış elemanları grubunda çalışıyor. Bu iki meslek grubu, kadın istihdamının yüzde 88,1’ini oluşturuyor.
Güvenceli istihdam ve 40 saatlik çalışma önerisi
DİSK/Genel-İş, raporun bulgularından hareketle çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve işçilerin haklarının güçlendirilmesine yönelik politika önerilerini de sıraladı. Sendika, ücretlerin hayat pahalılığı ve geçim koşulları dikkate alınarak toplu pazarlıkla belirlenmesini, alım gücü kayıplarının giderilmesini ve eşit değerde işe eşit ücret ilkesinin uygulanmasını istedi.
Kayıt dışı istihdamın denetlenmesi, sosyal güvenlik haklarının korunması ve sürekli işlerin güvenceli istihdamla karşılanması gerektiğini belirten sendika, isteyen yarı zamanlı işçilerin tam zamanlı çalışmaya geçebilmesini önerdi. Haftalık yasal çalışma süresinin ücret kaybı olmaksızın 40 saate indirilmesini, fazla çalışmanın sınırlandırılmasını ve iş yükünün yeni istihdamla paylaşılmasını talep etti.
Öneriler arasında belediye şirketlerinde çalışan işçilerin kıdemleri ve kazanılmış hakları korunarak belediyelerin sürekli işçi kadrolarına geçirilmesi, statü kaynaklı hak eşitsizliklerinin giderilmesi ve belediye hizmetlerinde taşeronlaşma ile özelleştirmeye son verilmesi de yer aldı.
Sendika ayrıca kadın işçiler için işe alım, ücret ve terfide eşitlik sağlanmasını, ücretsiz kamusal kreş ve bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılmasını, işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerinin güçlendirilmesini istedi. Sendikal örgütlenme, toplu pazarlık ve grev hakkının güvence altına alınması ile işkolu yönetmeliğindeki değişiklikler yoluyla örgütlülüğe yönelik müdahalelerin sonlandırılması da öneriler arasında sıralandı. Genel-İş Araştırma Dairesi, kamusal hizmetlerin gerçek güvencesinin bu hizmetleri üreten işçilerin emeği ve örgütlü mücadelesi olduğunu vurguladı.
