Edu for School, öğrencilere yönelik erken yaşta ekonomik bilinç ve tasarruf alışkanlığı kazanmasını hedefleyen FOY-İ Finansal Okuryazarlığa İlk Adım Programı’nı başladı. Programı hayata geçiren, finansal okuryazarlık alanında uzun yıllardır yürüttüğü çalışmalarla ve projelerle öne çıkan Eğitim ve Yönetim Danışmanı Hale Güneş, gençlerin harcama alışkanlıkları ile ilgili değerlendirmelerde bulundu. Gençlerin parayı birikim aracı olarak değil, deneyimlere ulaşmanın bir yolu olarak gördüğüne işaret eden Güneş, dijital dünyanın etkisiyle paranın artık daha soyut ve hızlı harcanabilen bir araç haline geldiğini, bunun da anlık kararlarla yapılan harcamaları artırdığı vurguladı.
Dijital harcamalar öne çıkıyor
Gençlerin harcamalarında dijital alanların oldukça belirgin olduğunu belirten Güneş, “Oyun içi satın almalar, abonelikler, online alışverişler ve küçük ama sık yapılan dijital harcamalar oldukça ön planda. Harcamalar küçük olduğu için fark edilmiyor ama toplamda ciddi bir bütçe oluşturuyor. Bu da planlama becerisi gelişmemiş gençlerde kontrolsüz harcama davranışına yol açıyor. Gençler parayı tanıyor ama yönetme konusunda zorlanıyor” dedi.
En kritik eksikliğin bilgi değil, davranış becerisi olduğuna dikkat çeken Güneş, “Gençler, ihtiyaç ve istek ayrımına, bütçe planlamasına, harcamayı ertelemeye ve karar verme konusunda hakim değiller. Ancak finansal okuryazarlık eğitimi alan gençlerde farklı bir tablo ortaya çıkıyor. Hedef koyan, harcamayı erteleyebilen ve birikim yapmayı deneyimleyen öğrencilerde daha dengeli bir yaklaşım gelişiyor. Yani doğru eğitimle harcama eğilimi kontrol altına alınabiliyor. Bu eğitimler sonucunda gençlerin finansal anlamda daha özgüvenli hale geldiğine dikkat çeken Güneş, “Gençlerde çok net davranış değişimleri gözlemliyoruz. Harçlığını haftaya bölüyor, birikim hedefi koyuyor, fiyat karşılaştırması yapıyor, gereksiz harcamayı erteliyor, dijital harcamalarını sorguluyor, aileyle para konuşmaya başlıyor. Bu da finansal okuryazarlığın sadece bilgi değil, davranış kazandırdığını gösteriyor” diye konuştu.
Güneş: “Harçlıklar düzenli olmalı”
En sık yapılan hataların harçlığın çocuklara düzensiz verilmesi olduğuna dikkat çeken güneş, ihtiyaç oldukça verilen paranın, çocukların planlama yapmasını engellediğine vurgu yaptı. Harçlığın düzenli verilmesinin ise bütçe yapma, öncelik belirleme ve sorumluluk alma becerilerini geliştirdiğini belirten Güneş, bu nedenle harçlığın belirli bir periyotta verilmesinin çok daha sağlıklı olduğunu söyledi.
Harçlığını planlanandan önce bitiren çocuğun, bir sonraki harçlık zamanını beklemesi; bütçe yapma, öncelik belirleme ve harcamayı erteleme becerilerinin gelişmesi açısından önemli bir öğrenme fırsatı olduğunu ifade eden Güneş, “Harçlıklar haftalık olarak verilebilir ve para yönetimi aslında okul öncesi dönemden itibaren başlamalı. Bu süreç doğrudan para ile değil; seçim yapma, karar verme ve değer verme gibi kavramlarla şekillenir. İlkokul döneminde düzenli harçlık, üç kumbara (harcama–biriktirme–paylaşma) ve basit bütçe uygulamalarıyla para yönetimi somut hale gelir. Ortaokul ve lisede ise bütçe planlama, hedef belirleme, dijital harcamaları yönetme ve bilinçli tüketim gibi daha kapsamlı finansal okuryazarlık kavramlarıyla gençler rahatlıkla tanışabilir” dedi.
“Finansal okuryazarlık artık temel bir yaşam becerisi olacak”
Dijitalleşmeyle birlikte harcama davranışlarının hızlanacağını, mikro harcamaların artacağını ve abonelik ekonomisinin büyüyeceğini ifade eden Güneş,“Bu nedenle finansal okuryazarlık artık temel bir yaşam becerisi olacak. Doğru yönlendirildiğinde gençler sadece tüketen değil, bilinçli harcayan, birikim yapan ve üreten bireyler haline gelebilir. Bu dönüşümün en önemli anahtarı ise erken yaşta kazandırılan finansal farkındalık olacaktır” diye konuştu.
