1995 yılında Berlin’de başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği sürecinin önemli aşamalarından biri olan Taraflar Konferansı (COP), bu yıl Türkiye’nin ev sahipliğinde şu günlerde Antalya’da toplanıyor.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne taraf olan ülkelerin her yıl katıldığı bu etkinlik, gelinen noktada küresel ısınma ve iklim değişikliği ana başlıklarının yanı sıra enerjinin tüm ağırlığı ve boyutlarıyla konuşulduğu kapsamlı bir sürece dönüşmüştür. Bu değerlendirmenin bir diğer odak noktası da ‘iklim krizinde enerji’ olarak okunabilir..
Sanayi Devrimi’yle birlikte katlanarak artan enerji ihtiyacı; yüksek verimliliği, kolay taşınabilirligi ve yaygın erişilebilirliği nedeniyle elektrik enerjisinde yoğunlaşmıştır. Böylece iklim krizi, elektrik enerjisinin nasıl üretildiği, nasıl iletildiği ve nasıl tüketildiği sorularına yanıt aramak ve bu alanlardaki sorunlara çare bulmak şeklinde somutlaşmıştır. Elektrik enerjisinin birimi kWh (kilovatsaat) artık yalnızca bir ölçü birimi olmaktan çıkmış, adeta yeni bir para birimi ve ticari değişim aracı olarak anılmaya başlanmıştır.
Sürdürülebilir bir yaşamın en temel girdisi olan enerji ihtiyacı dünya nüfusuyla birlikte sürekli artarken, doğayı tahrip eden istenmeyen atıkların da üreticisi olmaya devam etmektedır.
İnsanlığın üretirken ve tüketirken neden olduğu çevre kirliliği, birçok değerli fikre rağmen henüz çözüme ulaşmamış bir ikilemin mimarıdır. 31 yıllık farkındalığın sonucunda küresel bir uzlaşıya varılamamış olması; her geçen gün artan ve yenileri eklenen tehditlerle birlikte umutları zedelemekle kalmıyor, adeta bilim kurgu filmlerinin ve romanlarının distopya çağrısını destekliyor.
Türkiye’nin COP31 Başkanlığı, toplantıyı klasik anlamda yalnızca “müzakere COP’u” değil, “uygulama COP’u” ve “COP of the Future” olarak kurguluyor. Temel yaklaşımın Diyalog – Uzlaşı – Eylem olması arzulanıyor.
Ana başlıklara göz atarsak; Sıfır Atık ve Metan Emisyonlarının Azaltılması, Okyanuslar ve Denizler – Mavi Karbon, Gıda Güvenliği ve Sürdürülebilir Tarım, İklime Dirençli Şehirler, İklim Eyleminin Uygulanması / İklim Kapitali, Gençlik ve Eğitim, Yeşil Sanayileşme, Temiz Enerji Dönüşümü, Dinamik ve Dirençli Sağlık Sistemleri gibi konuları ve daha birçok önemli alt başlığı sayabiliriz.
COP21 Paris Anlaşması’ndan sonra adeta “boş ya da sonuçsuz” geçen toplantılara karşın Antalya Zirvesi, “uygulama modellerini ve eylem bütünlüğünü” hedefleyen takvimiyle umut veriyor ve bir dönüm noktası olmaya aday görünüyor. Ana başlıkların üzerinde kesişen üç yatay konu, bu konferansın en zorlu müzakere alanlarını oluşturacak. Bu müzakerelerde sağlanacak her uzlaşma, yeni bir başlangıç adımı olacaktır:
İklim finansmanı: Gelişmekte olan ülkelere finansman, özel sermayenin mobilizasyonu, yatırım yapılabilir projeler ve finansmana erişim.
Türkiye açısından bakıldığında, Enerji Bakanlığımızın yayımladığı 2035 Enerji Dönüşümü Yol Haritası’nın ön plana çıkacağını kestirebiliriz.
Yenilenebilir üretim, iletim şebekesi, HVDC, depolama, esneklik, talep tarafı yönetimi ve elektrifikasyonda dijitalleşme; Bakanlığın 2035 projeksiyonunun temel yatırım konuları olarak öne çıkmaktadır. Devlet, bu yatırım konularını netleştirmesinde COP fırsatını kullanarak yol katetmek isteyecektir.
Ancak konuları merkezi olarak çözme alışkanlığı, COP toplantılarının geleneği olan sivil toplum kuruluşlarının görüş sunma platformlarının desteklenmesine engel olmamalıdır. Örneğin AB’nin gelişmiş ülkelerinde çok yaygın olan yenilenebilir enerji kooperatiflerinin üretime ve yerinde tüketim yoluyla şebeke yüklerinin azaltılmasına yaptığı hatırı sayılır katkı göz ardı edilmeden bu konferansta tartışılmalıdır.
Son olarak, COP31 ‘in ne şekilde olursa olsun Antalya’da düzenlenmesini sağlamak büyük bir başarıdır. Bu başarıyı taçlandıracak olan ise Konferans Sonuç Bildirgesi’dir. Ulkemizde tüm tarafların ve sektör paydaşlarının konuya böyle bakması gerekmektedir.
Burada iç politikanın darboğazlarının tartışılması, gerekli gerçeklerin önüne geçmemelidir. İklim krizınin varlığını reddedenlere karşı var olma ve yaşam savaşı veren, çocuklarına bırakacakları mirasın mücadelesini veren insanlığın sesinin duyulması gerekmektedir. Fedakârlık yapması gerekenler bellidir.
Trilyonlarca doları yapay zekâ (AI) için veri merkezlerine yatıranlar, sessiz sedasız fosil yakıtla üretimi yeniden artırmaktadır. Finans kapitalin sürdürülebilir bir gelecek için büyüme kriterlerini gözden geçirme zamanı gelmiştir.
