Genelde yaşam çok uzun zamanlar boyunca hayatta kalabilme mücadelesinin bedelini ödeyerek edinilen deneyimlerin o güne kadar devam edegelmiş özetidir. Yine zaman içinde kümeleşmiş münasebetlerin genişlemesi toplu halde yaşamanın kendi içerisi, yakın ve uzak çevresi ile yeni bir mücadele ve rekabet ortamı ortaya çıkarmıştır.
Böyle bir sürecin toplumsal farklılıkların ortaya çıkmasına ‘yabancılaşma’ tabirinden çok farklı kültürel ve sosyal yapılar olarak nitelendirilecek bir çeşitliliği getirdiği biliniyor.
Son on asır o noktada bulunulan münasebetlerin muhtemelen hakim unsurlar adına zaruri nedenler ve kaotik akibetlerden kaçınma adına kurumsallık vazeden bir genişlemenin başlamasına neden olduğu ancak bireysel rekabetin yerini bu kez kurumsal rekabetin aldığı gerçeğidir. Bununla beraber münasebetlerin de ve onun altyapısı sayılacak iletişim kanallarının kurumsal denetim ve hukuki yaptırım çerçevesine girmesi, kısmen dengelerde istikrarı sağlamıştı. Hepsine rağmen ‘zor oyunu bozar’..
Eski usullerden her yeniye geçişte yeniden dağılımı sağlayan medeni öncelik ticari faaliyetlerdi. Tarihte adına yeni bir dünya, yerel veya bölgesel düzenin kurulması başta hükmetme keyfiyetine refakat eden yardımcı unsurların kurucu nitelikleri ile belirlense de, hayatiyeti için elzem olan ticari mekaniğin sürdürülebilirliğidir.
Güç kullanımı kesin ve kısa çözümün daima aracı olmuş yan etkileri ile beraber sosyal statüleri değiştirmişse de bilgiyi toplama, onu sonrasına intikal ettirebilmenin hem tabiat olaylarını hem de sosyal münasebetleri kontrol etmede bilgiye sahip olan kesime büyük avantajlar sağladığıdır. Siyasi açıdan daha dün sayılabilecek kadar bir tarihte dahi imparatorluklar döneminden ulus devletler dönemine geçildikte bayrak sayısından çok resmî dil belki de daha fazla yerel dil ve lehçeler basit fakat önemli bir unsur olan iletişimi görünmez bir bürokrasinin içerisine hapsetmişlerdi. Şimdi de önceliğin günümüzde “veri” ile anlamlandırılan dijital teknolojiye doğru kaymasıdır.
Bütün değişen şartların ortasında bilginin birikimi, işlenmesi, alışveriş dinamiği, sağladığı ayrıcalıkların sıfatları değişmedi, niteliği değişti. Bu değişimlerin günlük hayatlarında fark edilmesi ile hayli güç olan yaygın kitlelerin yaşamlarına birdenbire girmesi o günlere ait sınıf kültürlerinin ve siyasetin maharetinde idi. İletişimde internet gibi bilgi ve veri ağının ortak bir münasebet altyapısının hazırlanmasında ve geleceğe dönük robotik kodlama dahil iletişim dünyasına analitik düşünce formunda bugünden inanılmaz olduğu kadar fark edilmez bir pratik sahası teşkil ettiğine şüphe yoktur.
