Bu hafta hep aklımızda olan bir bitki ve çiçeği var. Hatmi ama gülhatmi(Alcea rosea). Biliyorsunuz bir de ağaç hatmi var. Eski Latince adı “Althea rosea”ydı. Artık ne oldu ne bitti bilemiyoruz. Birden bir isim değişikliği oldu. Bu arada kimine göre Avrupalılar 12. ya da 13. yüzyılda Haçlı seferleri sırasında Haçlılar bitkinin varlığını Türklerden öğrenmişler. Kimine göre ise 15 ya da 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunun yayılması sayesinde Avrupalılar tanımışlar.
Burada fazla botanik bir bilgi verip canınızı da fazla sıkmak istemiyoruz. Yalnız hemen belirtelim. Bu harika bir bitki, fazla bakım istemediğinden çok sulanmayan, çok ilgilenilmeyen bahçe köşelerinin harika bitkisidir. Bir göz attık. Birkaç defa bu köşede bahsetmişiz. Beth Chatto adında şimdi vefat etmiş olan susuz ve kurak bahçeler “guru”su var. Onun bloguna girerek baktık orada da tavsiye edilen bitkilerden olduğunu söyleyelim.
Bitkinin uzunluğu 2 metreyi rahatlıkla geçiyor. Uzun bir sap üzerinde gramofon ya da küllaha benzeyen beyaz, sarı, pembe, kırmızı, mor hatta siyaha yakın mor renkte 5 bazen 7 taç yapraklı olurlar; söz konusu taçyaprakları bazen tek sıra, bazen çift sıralı ya da 3 sıra halinde dizilirler.
Geçen senelerde aynı ailenin bireylerinden olan gülhatmi, yol hatmisi, ebegümeci, ağaç hatmi ile daha ayrıntılı yazmıştık. Ama kişisel deneyimlerimiz arttıkça bitkileri çoğaltmak için yeni yöntemlere yelteniyoruz; örneğin tohumlarını Eylül ayına kadar kurutup Eylül ayında toprağa ekmek bir sene sonra filizlenme olasılığını artırıyor.
Zaten 2 yıllık bir bitki olan gül hatmi aynen bu nedenle tohumları bekleyerek ilkbaharda ekmek yerine sonbaharda ekmek verimi arttırıyor, yalnız hemen belirtelim anaç bitkinin tohumlarından aynı renkten bitki elde edemeyebilirsiniz. Genel geçer bilgilere göre kırmızı, mor gibi koyu renkli bitkiler kumlu topraklarda; daha açık renkli bitkiler ise genellikle killi topraklarda
Çağlar boyunca tıbbi amaçlarla da kullanılmış bir bitki gül hatmi. Bir çok tıbbi kullanımı var. Biz size en masumunu söyleyelim. Üst solunum yolları enfeksiyonları için boğaz ağrısı, acısını gidermek için yaprakların haşlamasını kullanabilirsiniz. Sanki nefes darlığını da hafifletici özellikleri var. Nasıl yapalım derseniz? Önce suyu kaynatın. Arkasından 1 ya da 2 avuç kuru ya da taze gülhatminin çiçek kısmını demliğe koyun, kaynar suyu bunların üzerine dökün. 10 ya da 15 dakika bekleyin. Daha sonru tatlandırma için içine bal ve limon suyu ekleyerek içebilirsiniz.
Gülhatmi çiçeğinden bahsedince aklımıza hemen geçen hafta aldığımız bir e-postadan bahsetmemiz gerekiyor. Bu iletide okuyucumuz neden Ay takviminden daha detayli yazmadığımızı merak ettiğini yazmış. Ay takviminde bir ay kendi içinde çiçek, yaprak, yemiş ve kök günlerine ayrılmıştır.
Genel olarak çiçeklerin toplanması çiçek gününde, yemişlerin toplanması yemiş gününde, otların toplanması yaprak gününde ya da kök gününde ise turp, havuç gibi kök sebzeler toplanır. Biz bir türlü günlerin bu şekilde ayırılmasını bilimsel olarak anlayamadığımız için çok fazla ayrıntılı olarak Ay takvimi sohbetlerimizde bu konudan bahsetmiyoruz. Örneğin Ağustos ayının başında 1 ve 10’u çiçek günleri; 2, 3, 4 ve 11’i yaprak günleri; 5 ve 6’sı yemiş günleri; 7, 8, 9’u ise kök günlerine uymaktadır.
Geçen hafta yurt dışına çıktık. Kaldığımız konuk evinin limonluğunda birkaç sukulent fotoğrafı çektik. Önce, Gülhatmi ve tohumları ile yemişini, arkasından Aeonium arboreum sonra da Kalanchoe beharensis bu hafta yazımızı renklendiriyorlar.
Keyifli bahçeler….
