SEDA GÖK
Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) Genel Müdürü Ali Kırali, tarım emtia piyasalarının geleceğine ilişkin yeni dönem hedeflerini açıkladı. 2026 yılının son çeyreğinde Vadeli İşlem Piyasası’nı devreye almayı hedeflediklerini belirten Kırali, yapay zekâ destekli piyasa gözetimi, uluslararası ürün piyasası ve lisanslı depoculukta dijital denetim altyapısının da hayata geçirileceğini söyledi. Kırali, TÜRİB’in piyasa güvenilirliğini artırmak amacıyla geliştirdiği ATİP (Algoritmik Tespit ve İzleme Platformu) ile yapay zekâ destekli piyasa gözetimine geçildiğini söyledi. TÜBİTAK 1005 kapsamında desteklenen proje, IDC 2026 Zirvesi’nde “Yapay Zekâda İnovasyonun Sesleri – Voices of AI Innovation” kategorisinde ödüle layık görüldü. ATİP’in Vadeli İşlem Piyasası’na da entegre edilmesi planlanıyor.
TÜRİB’in faaliyete geçişinin 7’nci yılında düzenlenen basın buluşmasında konuşan Ali Kırali, tarım ve finans piyasalarının geleceğinde daha şeffaf, derin, öngörülebilir ve uluslararası sistemle bütünleşmiş bir yapının oluşturulmasına odaklandıklarını belirtti. Kırali, özellikle gıda arz güvenliği, sürdürülebilirlik, çiftçinin finansmana erişimi ve tarımsal emtialarda risk yönetiminin önümüzdeki dönemin temel gündemleri olacağını ifade etti.
ELÜS piyasasında 475 milyar TL’lik hacim
TÜRİB’in faaliyete geçmesinden bu yana Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) Piyasası’nda toplam işlem hacminin 475 milyar Türk Lirası, işlem miktarının ise 64,5 milyon ton seviyesine ulaştığını aktaran Kırali, işlem hacminde buğday, mısır, arpa ve ayçiçeği tohumunun öne çıktığını söyledi. Bu dört ürün, ELÜS ihracı yapılan 17 ürünün işlem hacminin yüzde 98’ini oluştururken, diğer 13 ürünün payı yüzde 2’de kaldı.
Kırali, lisanslı depoculuk kapasitesinin de kısa sürede önemli ölçüde büyüdüğüne dikkat çekti. Türkiye genelinde 54 il, 169 ilçe ve 383 farklı lokasyonda 289 lisanslı depo işletmesi, toplam 15,2 milyon ton kapasiteyle faaliyet gösteriyor. Bu kapasitenin, son 5 yıllık ortalama 37,2 milyon tonluk hububat rekoltesinin yüzde 41’ine karşılık geldiğini belirten Kırali, 2019’da 4 milyon ton olan kapasitenin orta vadede 20 milyon tona çıkarılmasının hedeflendiğini söyledi.
“Hububat artık altın değerinde”
İklim krizi ve jeopolitik risklerin hububat üretimini giderek zorlaştırdığına işaret eden Kırali, hasat edilen ürünlerin güvenli, şeffaf ve düşük kayıpla saklanmasının gıda arz güvenliği açısından kritik hale geldiğini vurguladı. Lisanslı depoların devletin denetim ve gözetiminde, özel sektör tarafından işletilen şeffaf yapılar olduğunu belirten Kırali, ürünlerin kayıt altında ve anlık olarak izlenebilmesinin önemine dikkat çekti.
TÜRİB’de işlem hacmi 720 milyon TL’ye çıktı
2025 yılı başında devreye alınan ve tamamen yerli ve milli kaynaklarla geliştirilen TÜRİS işlem platformunun piyasanın dijital dönüşümünde önemli bir aşama olduğunu belirten Kırali, sistemin risk, teminat ve temerrüt yönetimi ile piyasa gözetim platformu ATİP ve endeks hesaplama modülüyle entegre çalıştığını söyledi.
13 Ocak 2025’te aracılı yapıya geçilmesiyle kayıtlı yatırımcı sayısının yaklaşık 230 binden 310 binin üzerine çıktığını belirten Kırali, Temmuz 2026 itibarıyla kümülatif işlem yapan tekil yatırımcı sayısının 197 binden 236 bine yükseldiğini kaydetti. Günlük ortalama işlem hacmi ise 2024’te 267 milyon Türk Lirası iken, 2025’te yüzde 80 artışla 480 milyon Türk Lirası’na, 2026 Temmuz sonu itibarıyla da 2025’e göre yüzde 50 artışla 720 milyon Türk Lirası’na ulaştı. ELÜS bakiyesi bulunan hesap sayısı da aynı dönemde yüzde 73 artarak 82 bin 068’e yükseldi.
TÜRİB’in önümüzdeki dönem en önemli projelerinden biri ise Vadeli İşlem Piyasası olacak. Kırali, çalışmaların sürdüğünü ve piyasanın 2026 yılının son çeyreğinde devreye alınmasının hedeflendiğini açıkladı.
İlk aşamada ekmeklik buğday ve mısır ELÜS’leri ile bu ürünlere ilişkin TÜRİB fiyat endekslerinin dayanak varlık olarak kullanılması planlanıyor. ELÜS’e dayalı sözleşmelerde fiziki teslimat, endekse dayalı sözleşmelerde ise nakdi uzlaşma öngörülüyor. Böylece spot ve türev piyasalar arasında entegrasyon sağlanarak fiyat keşfi, risk yönetimi ve piyasa derinliğinin birlikte geliştirilmesi hedefleniyor.
Uluslararası tarım ticaretinde merkez hedefi
TÜRİB’in uluslararası iş birliklerini de güçlendirdiğini belirten Kırali, Moğolistan, Çek Cumhuriyeti ve Pakistan emtia ve ürün ihtisas borsalarıyla imzalanan anlaşmaların yeni ticaret fırsatları yaratacağını söyledi. Kırali, “Türkmenistan Devlet Emtia ve Hammadde Borsası ile de 2025’ten bu yana görüşmeler sürüyor. Bir diğer hedef ise TÜRİB Uluslararası Ürün Piyasası. İthal tarım ürünlerinin antrepolarda daha şeffaf ve erişilebilir bir piyasa yapısında işlem görmesini sağlayacak sistemin teknik altyapısı hazır durumda. Hububat, baklagiller ve yağlı tohumlar başta olmak üzere ürünlerin ABD Doları ve Euro üzerinden işlem görmesi planlanırken, piyasanın 2026 yılının son çeyreğinde devreye alınması hedefleniyor” diye konuştu.
Lisanslı depoculukta dijital denetim güçleniyor
Lisanslı depoculuk sisteminin güvenilirliğini artırmak amacıyla 7 Ocak 2026’da Lisanslı Depoculuk Denetim A.Ş. kuruldu. Yapı, depoların fiziksel ürün miktarı ile elektronik kayıtlarının uyumundan ürün analizlerine, muhafaza koşullarından ekipman kalibrasyonuna kadar çeşitli alanlarda denetim gerçekleştirecek.
Bunun yanında TÜRİB Ar-Ge Merkezi tarafından geliştirilen Lisanslı Depoculuk Bilgi Sistemi (LİDBİS) ile depoların uzaktan ve anlık izlenmesi hedefleniyor. Sisteminin 2026 yılı sonunda devreye alınması planlanıyor.
Önümüzdeki dönemde TÜRİB’in mevcut ELÜS altyapısını güçlendirirken yeni piyasa ve finansal ürünleri devreye alacağını belirten Kırali, Türkiye’nin tarım emtia piyasalarında daha şeffaf, derin, öngörülebilir ve uluslararası sistemle bütünleşmiş bir yapıya ulaşması için çalışmaların sürdürüleceği sözlerine ekledi.
