SEDA GÖK
Avrupa Birliği’nde (AB) kömürün elektrik üretimindeki ağırlığı gerilemeye devam ediyor. 2025 yılında taş kömürü ve linyitin toplam elektrik üretimindeki payı yüzde 9,2 ile tarihi düşük seviyeye inerken, kömür tüketiminde de yeni dip seviyeler kaydedildi. 1990’da AB’de üretilen elektriğin üçte birinden fazlası kömürden sağlanırken, 35 yılda kömürün elektrik üretimindeki ağırlığı belirgin şekilde azaldı.
Eurostat verilerine göre, 2025 yılında taş kömürü AB’nin toplam brüt elektrik üretiminin yüzde 3,7’sini, yani 105 bin 601 GWh’lik bölümünü oluşturdu. Linyitin payı ise yüzde 5,5 olarak gerçekleşirken, linyitten 154 bin 186 GWh elektrik üretildi.
Böylece taş kömürü ve linyitin toplam payı yüzde 9,2 oldu. Elektrik üretiminde kömürün toplam payı ilk kez 2024 yılında yüzde 10’un altına inerken, 2025’te bu oran daha da gerileyerek en düşük seviyesine ulaştı.
1990’dan bu yana büyük dönüşüm
AB’nin elektrik üretiminde kömürün ağırlığındaki düşüş uzun vadeli bir eğilime işaret ediyor. 1990 yılında kömür, AB’deki toplam elektrik üretiminin üçte birinden fazlasını karşılıyordu. 2000 yılında toplam kömürün payı yüzde 30,4’e geriledi. 2011-2012 ve 2021-2022 dönemlerinde yaşanan sınırlı toparlanmalara rağmen kömürün elektrik üretimindeki payı genel olarak aşağı yönlü seyrini sürdürdü ve 2025’te tarihi düşük seviyeye indi.
1990 yılında taş kömürü yüzde 19,8, linyit ise yüzde 15,3 payla elektrik üretiminde ikinci ve üçüncü sırada yer alıyordu. 2025 yılına gelindiğinde ise taş kömürü ve linyit, nükleer enerji, doğal gaz ve yenilenebilir yakıtların ardından sırasıyla yedinci ve altıncı sıraya geriledi.
Güneş enerjisi kömürü geride bıraktı
Elektrik üretimindeki dönüşüm, kömürün yanı sıra enerji kaynaklarının sıralamasında da önemli değişikliklere yol açtı. Nükleer enerji 1994’te, doğal gaz 2019’da, hidroelektrik ve rüzgar enerjisi 2023’te, güneş enerjisi ise 2024’te kömür kaynaklarını geride bıraktı. Bu tablo, AB elektrik üretiminde yenilenebilir enerji kaynaklarının ağırlığının artarken kömürün rolünün giderek küçüldüğünü ortaya koydu.
Kömür tüketiminde de tarihi dip
Elektrik üretimindeki düşüş, kömür üretimi ve tüketimindeki gerilemeyle paralel ilerliyor. 2025 yılında AB’de taş kömürü tüketiminin 107 milyon ton, linyit tüketiminin ise 184 milyon ton ile yeni tarihi düşük seviyelere gerilemesi bekleniyor. Bazı AB ülkeleri ise kömürden tamamen çıkış veya elektrik ve ısı üretiminde kömür kullanımını aşamalı olarak azaltma politikalarını sürdürüyor. Portekiz, 2021 yılında elektrik üretiminde taş kömürü kullanımını sonlandırırken, Slovakya 2024 yılında linyit üretimini aşamalı olarak durdurdu. Böylece AB’de linyit üreticisi ülke sayısı 8’e geriledi. Veriler, Avrupa’nın elektrik üretiminde kömürün payını azaltma eğiliminin yalnızca elektrik üretimindeki kaynak tercihleriyle sınırlı kalmadığını, kömür tüketimi ve üretiminde de yapısal bir dönüşüme işaret ettiğini gösteriyor.
