Mayıs ayı kapımıza geldi. Bahçenin en güzel ve en çekici zamanları insanı bir mıknatıs gibi toprağa doğru çekiyor. Konumuza girmeden Ay takvimine bir bakalım. Mayıs ayı, inen Ay süreci ile başlıyor. 5 Haziran 2026 günü saat 14.00 (14.38 olarak belirlenmiş olan dönüşüm vakti enlem ve boylamlara göre değişebilir) civarından sonra çıkan Ay süreci başlıyor ve 18 Mayıs gününe kadar devam ediyor.
19 Mayıs’dan 31 Mayıs’a kadar ise tekrar inen Ay dönemi sürüyor. 5 Mayıs, Ay’ın dünyamıza en uzak; 17 Mayıs ise en yakın günlerdir. 11 ve 23 Mayıs günler ise Ay düğümüne uyduğundan bu 4 gün ay takvimi takipçileri bahçede tarımsal etkkinliklerde bulunmuyor.
Ay takvimi bilgileri bu kadar. İsterseniz ana konumuza yavaş yavaş giriş yapalım. Yükseltilmiş tarhları yaparken aklımıza en önce nerede, nasıl, hangi uzunluk, ne kadar genişlik gibi bir yığın soru geliyor. Geçmiş yazılarımızdan birisinde bahsi geçmişti. Tarhın çevresindeki toprak, düzgün hale tesviyeye getirilebilir ise nem ve geçirgenlik açısından uygun olacaktır.
Yükseltilmiş tarhları yeni oluşturuyorsanız, tarhın alacağı ışık miktarını, suya erişim şartlarını göz önünde bulundurun. Tarhlar yerden ne kadar yüksekteyse rüzgar etkisine o kadar açık oluyor. Ayrıca tarhlar bahçenin toprağı ile karşılaştırıldığında çok da çabuk kuruyor. Sebze ekecek ya da dikecekseniz tarhın en az 6 saat direkt güneş alacak yerlere tarhı oluşturmamız akıllıca olacaktır.
Konuyla ilgili yazıp çiziyoruz ama pek de boyutlardan söz etmedik. Tek bir kişinin bütün sene kendine yeter olması için, 20 metrekarelik bir bahçe köşesi ya da tarh yeterli olacaktır. Bu 4 kişilik bir ailede 80 metrekare demektir. Doğal olarak bu kesintisiz bakım yapılan ve tarımsal etkinliği kesilmeyen yerler için söz konusudur. Yalnız hemen ekleyelim, hiç kimse bu tarhların derinliğinden söz etmiyor.
Geçmiş senelerdeki deneyimlerimizden yola çıkarak balkonluklarda çiçek ya da maydanoz gibi otsu bitkiler ekip dikecekseniz 15 cm. derinlik yeterli oluyor. Sebze ekecekseniz ya da dikecekseniz, örneğin, domates, kabak, biber, patlıcan ekecekseniz 45 ile 60 cm. arasında bir toprak derinliği yeterli olacaktır. Derinlikleri gibi tarhların eni de çok önemlidir. Enleri, bitkilerle uğraşırken en uzaktaki bitkiye kolayca ulaşılabilecek biçimde ayarlanmış olmalıdır.
Tarımsal etkinlikler yapılırken hele de sınırlı yüzölçümlerinde refakatçi ekimleri unutmayalım. Kızılderililerin ünlü 3 kardeş (fasulye, kabak, fasulye) ekimini zaten çok iyi biliyoruz. Bunların haricinde domates-fesleğen; salatalık, hıyar,acur-dere otu; kadife çiçeği-pazı; adaçayı-çilek çiftleri de yavaş yavaş klasik refakatçı ekimler haline geliyorlar. Tarhlardaki ekimlerde aklımıza gelen başka bir ayrıntı ise ekim ya da dikim aralıklarıdır.
Örneğin domatesde bu aralık 30 ile 90 cm arasında olabiliyor. Kabak için ise bu ara 45 ile 90 cm.; biber için 12 ile 45 cm. arasındadır. Büyük miktarlarda ekim yapacaklar ise sadece sıra üstü arası değil sıra aralarındaki uzaklık da önemli oluyor. Örneğin domateste sıra araları 90 ile 120 cm. iken ; kabakta 90 ile 120; biberde 45 ile 60 cm. arasındadır. Bunları her sebze için ayrı ayrı yazmadık. Zaten biliyorsunuz her tohumun ambalajında tohumların ekim aralıkları ve sıra aralıkları yazıyor.
Patlıcan ekeceklere bir öğüt verecek olursak, Hindistan kaynaklı bu yemiş-sebze çok güneş seviyor. Tarhların en güneşli yerlerini patlıcana ayırın. Ayrıca da tohum ekimlerine olanaklar elverdiğince yılın erken aylarında başlanmalıdır. Tersi durumlarda ürün almak cidden zorlaşıyor. Patlıcan bitkisine bu durumda sadece süs bitkisi gibi bakmış oluyorsunuz. Patlıcan, Hindistan kaynaklı olduğu için Türkler yüzyıllardır bu bitkiyi tanıyorlar. Patlıcan kadim Türkçemizde “bütügel” olarak adlandırılmış meğerse.
Bakmayın Amerikalıların patlıcana yumurta bitkisi dediklerine. Amerika kıtasının patlıcanı devekuşu yumurtası gibi beyaz renkte oluyor. Patlıcan için ise ekim ya da dikim aralıkları 40-60 cm. iken; sıra aralıkları 60-100 cm. olarak düşünülmelidir. Hemen ufak bir ayrıntıyı atlamadan ekleyelim. Fesleğen, tarhun, adaçayı için ekim ve sıra aralıkları 20 ile 30 cm; maydanoz için ise 20 ile 25 cm. yeterli olacaktır. Demek ki baharlı bitkiler daha bir alçakgönüllü oluyorlar. Ne dersiniz?
Döndük dolaştık, sıra fotoğraflara geldi. En önce, Vecdi Türk’ün yükseltilmiş tarhına eleştiri dolu bir bakış atma fırsatı buluyoruz. Çevre toprağı düzeltilmemiş olduğu için nem ve geçirgenlik sorunu olacağını düşünüyoruz. Hemen arkasından, Vecdi bey Polygala myrtifolia çiçeğini değişik açıdan çekerek bizimle paylaşmış.
Hülya Ünver kıpkırmızı bir Japon akçaağacı ile Mehmet Önder “Cestrum elegansı”nı bizimle paylaşıyor. Beyaz renkli “Cestrum nocturnum” yazları çok güzel kokan diğer bir Cestrum. Yalnız bu bitki donlara karşı dayanıksız olduğunu unutmayalım. Herkese teşekkür ediyoruz.
Keyifli Bahçeler….
