Temmuz ayı geldi çattı. Ay takvimi bakalım bize neler der? Önce 1 Temmuz 2026 tarihinden, 11 Temmuza kadar çıkan Ay, 12 ile 25 Temmuz arası ise inen Ay dönemini gösteriyor. Doğal olarak 26’dan 31 Temmuza kadar ise tekrar çıkan Ay dönemidir. Yine bu ay da, 5 gün Ay takvimi takipçileri bahçede çalışmıyorlar. 4 Temmuz Ay düğümü; 13 Temmuz Ay’ın Dünya’ya en yakın olduğu gün; 17 Temmuz bu ayın 2. Ay düğümü; 25 Temmuz Ayın Dünyamıza en uzak olduğu gün; 31 Temmuz da bu ayki 3. Ay düğümü günüdür.
Fazla detaya girmeden söyleyelim. Elma, armut, erik ve kızılcıklara çıkan Ay döneminde göz aşısı yapabilirsiniz. Gülleri de bu dönemde aşılamayı unutmayalım. Bunun yanında, zakkum, kelebek çalısı, oya ağacı, ağaç hatmi ve fuşya inen Ay döneminde çelik alarak çoğaltılabilir.
Sıcaklar etkisini biraz daha arttırdı. Tekrar susuz ya da az su tüketen bahçe kurgusunu aklımızda tutalım. Son 2 hafta yazılarımızın konusu olan biberiyeye yakın bir baharlı ya da aromatik bir bitkiye göz atalım istedik. Çiçek açtığı, kuraklığa dayanıklı olduğu, için ister istemez adaçayını tekrar yazmak, anımsamak gerekiyor. Son zamanlarda o kadar çok yeni çeşidi, hibridi, unutulmuşu çıktı ki, bazen insan şaşırıp kalıyor.
Aslına bakarsanız adaçayı da biberiye gibi, üç aşağı beş yukarı aynı gereksinimleri olan bir bitki. Bizim size önerimiz, daha ilk başlarda diktiğiniz adaçayı yerine alıştıysa, ilkbaharda sağlıklı 3. yaprağın üzerinden tüm dalları budayarak bitkinin dallanmasını sağlamak. Adaçayı da eski ve odunlaşmış dallarından budandığında buradan filiz verme olasılığı pek bulunmuyor. Zaten 5 yaşına gelen her adaçayını hiç acımadan yenisi ile değiştirin.
Tamam da bu adaçayı neden hoşlanır? Çok geçirgen topraktan, az sudan, az gübreden, az komposttan hatta unutulmaktan hoşlanır. Biberiyeyi katmazsak, adaçayı ailesini 3 kısma ayırabiliriz. En önce bildiğimiz adaçayı (Salvia officinalis) çayını içtiğimiz, bazılarımızın tereyağlı bir yemek yaptığımız zaman bir ya da iki yaprak tavaya attığımız bitki budur. Fazla da atmanızı önermiyoruz. Bunun nedeni hem tadının buruktan acıya doğru olduğundandır. Bir de kokusu o kadar baskın ki, yemeğin kokusunu mahvedebilir.
Sebze ekilen bölgelerin yakınlarına dikilebilecek ikinci çeşit adaçayı ise “Salvia sclerae”dır. Bu bitkininin Türkçesi misk adaçayı ya da paskulaktır. Bildiğimiz kadarı ile mutfakta kullanımı olmamasına rağmen, bahçede tozlaşmayı kolaylaştıran arılar gibi bir yığın böceği bulunduğu yere çekiyor. Yalnızca, bizim deneyimimize göre sümüklü böcekler dantel gibi yiyerek bitkiyi çok yaralıyorlar. Bu konuda 3. kısımda ele alınabilecek dekoratif adaçaylarından ananas kokulu adaçayı, “Salvia elegans” da salyangoz ve sümüklü böceklere dayanıksızdırlar.
Adaçayı çokça tüketilen baharlı otlardandır. Ama ne kadar tüketelim? Belki adaçayını da 2 haftada, bir ya da iki bardak içmek sindirimi kolaylaştırabilir. Aman ne olur gebeler mümkünse kullanmasın. Bir de kemoterapi ilaçları alan kişiler bu gibi otları kür halinde kullanmaya kalkmasınlar. Aslında bütün kronik hastalığı olanlar baharlı bitkileri yerken, içerken bir doktorlarına danışsalar iyi olacak. En masum görünen greyfrut bile bazı ilaçların kandaki yarılanma ömrünü uzatabilir. Belki çok rica etsek Fadime Hocamız bize böyle bir yazı ileride yazabilir, ne dersiniz?
Yukarıda adaçaylarınızı en fazla beş senede bir değiştirin diye yazdık. Bunu en iyisi çelik yoluyla çoğaltarak yapabilrsiniz. Yoksa siz siz olun, tohumdan çoğaltmayı denemeyin bile. Sabrınıza yazık. Bir tek, bir yerlerden çok nadide tohumlar bulduysanız, o zaman başka.
Bu hafta sıra geldi fotoğraflara. İlk fotoğrafı biz çektik. Yaprakları bahçeseverler tarafından birbirine karıştırılan bitkiler. En üstte çalba, ya da Kudüs adaçayı (Pholomis russeliana), ortada bizim adaçayımız (Salvia officinalis), en altta ise boz karabaş ya da deliçay (Stachys byzantina). Akasından fuşya rengi ile Serpil Üçok, İnka zambaklarını (Alstroemeria spp.) yollamış. Okşan Kurç Osmanlı topraklarından önce Avrupaya sonra da Dünyaya yayılan yeni yeni açmış bir gülibrişim (Albizia julibrissima) fotoğrafı ile sayfamızı renklendirmiş. Sonuncu fotoğraf yerküre gezgini Ayşenur İshakoğlu’dan bir orkide ağacı (Bauhinia spp.). Emeği geçen herkese teşekkür ediyoruz.
Keyifli Bahçeler…
